Nhạc Lá

Sức khỏe của họa sĩ Phan Thạch ngày càng đáng lo ngại. ông gầy sút đi trông thấy. Nước da ông vàng bủng, hai má tóp rọp, cặp mắt trũng sâu. ông nói năng có vẻ khó khăn. Ngoài căn bệnh sốt rét từ thời kháng chiến thỉnh thoảng tái phát, ông còn bị hành hạ bởi thứ bệnh quái ác nào đấy chỉ mình ông biết. Đang dạy bé Loan học ông đành phải bỏ ngang. Khổ tâm lắm nhưng chẳng biết làm sao. ông tìm gặp ông Cường để cùng bàn xem có cách gì cho bé Loan học tiếp thì vợ chồng ông Cường lại đang bận bịu vì hoàn cảnh cha mẹ già ngoài Bắc phải chuyển cả nhà ra đó.

Những buổi tối trời, họa sĩ vẫn gắng chống gậy đi lấy ký họa ngoài rừng. ông đang dồn sức cho một bức tranh lớn. ông bảo bé Loan:

- Bức này bác vẽ cháu ngồi thổi nhạc lá dưới gốc ấy chò nghìn tuổi, và đặc biệt bác vẽ cả bác nữa, bác ngồi cạnh cháu và cũng thổi nhạc lá. Bác sẽ tặng cháu bức này.

Loan nhìn ông đầy biết ơn. ông dặn thêm:

Sau này, dù khó khăn mấy, cháu cũng đừng bao giờ bán bức tranh này.

CÓ lúc đang vẽ ông bỗng buông bút thẫn thờ, bồn chồn. Những âm thanh khủng khiếp giống cơn bão đang kéo tới mà ông thường gọi là cơn bão man rợ của lòng tham không đáy luôn quấy đảo ông. Và đồng thời nó cũng thúc bách ông cầm lấy bút. ông lại hối hả vẽ, như thể chạy đua với một cái gì đó.

Tình trạng khai thác rừng vô tội vạ càng ngày càng trầm trọng. Những cánh rừng sa mu quý hiếm bị chặt hạ và bán ra nước ngoài. Đến cả rừng cấm quốc gia cũng chẳng thoát. Thậm chí ngay trong thành phố, từng vạt rừng thông bị hãm hại bằng đủ mánh khóe, trắng trợn có, tinh vi có, để lấy chỗ cho những ngôi biệt thự mới, những nhà hàng khách sạn mọc lên vừa lố lăng, vừa kệch cỡm. Báo chí kêu ra rả chẳng ăn thua gì.

Nhiều nhà khoa học đã báo động về một trạng thái sa mạc hóa chớm xuất hiện. Nhiều nhà văn thì báo động về một trạng thái sa mạc hóa khác: sa mạc hóa trong tâm hồn con người. Họa sĩ Phan Thạch vừa vẽ vừa như nhìn thấy trước mặt mình không phải cây chò nghìn tuổi mà là một sa mạc mênh mông.

ông đau đớn nghĩ: thế hệ bé Loan sẽ phải đối phó với sa mạc cả trên đất đai lẫn trong tâm hồn. ông gửi gắm vào tranh tất cả nỗi đau lẫn niềm hy vọng thăm thẳm của mình.

Một hôm, quãng gần trưa, như thường lệ, bé Loan từ trong rừng trở về nhà. Lưng mang gùi hàng, vừa đi em vừa thổi nhạc lá. Em đi đơn độc, không có các bạn bướm, các bạn chim cùng theo múa ca. Sợ hãi vì cái lần bị chọc phá tan tác tại ngôi biệt thự sang trọng dạo nào, các bạn không dám ra khỏi rừng nữa. Loan đang định chuyển nhạc lá sang một điệu nhắn với họa sĩ Phan thạch rằng em muốn trò chuyện với ông, thì bỗng nghe thấy nhạc lá của ông. Kỳ lạ thật? Cứ y như ông đọc được ý nghĩ của em. Nhưng lần này nhạc của ông là một thúc báo nguy. Chưa bao giờ ông phải dùng tới khúc báo nguy gửi cho em. Hẳn phải có chuyện gì hết sức nguy cấp. Loan vội quay trở lại rừng tìm chỗ giấu gùi hàng rồi hối hả chạy về hướng cánh rừng có ngôi nhà của họa sĩ Phan Thạch.

Lúc chạy qua gần đỉnh con thác có cây chò nghìn tuổi, Loan thấy cảnh rừng trở nên khác lạ. Cây cối bên bờ suối bị đốn trụi. Một con đường mới được bạt ra, phơi màu đất đỏ. Một tốp người đang hè nhau kéo một chiếc máy nổ lớn đặt trên bánh xe lăn theo đường đến gần cây chò. Một tốp người khác đang bắc giàn xung quanh gốc cây Một người có vẻ chỉ huy, hét to:

- Phải bắc sao cho có thế mà đặt lưỡi cưa chứ.

Tiếng chặt cây, tiếng hò hét, cười nói huyên náo cả vùng rừng tĩnh lặng.

Bé Loan chạy tới nhà họa sĩ thì thấy ông nằm vật dưới sàn nhà lát gỗ, bên chân giá vẽ. Nghe tiếng động, ông từ từ mở mắt. ông đưa tay yếu ớt ra dấu cho bé loan lại gần. Em cúi xuống bên ông:

- Bác! Bác ơi, bác làm sao thế - Không sao, không sao, không có chuyện gì cả.

ông mỉm cười. Thực ra thì có chuyện, nhưng nụ cười của ông như muốn xua tan chuyện ấy. ông thều thào:

- Con ơi, chỉ có chuyện là ta đã xong bức tranh...

Ngừng một lát, ông thều thào tiếp:

- Bức tranh cuối cùng của đời ta, ta dành tặng con.

Loan nhìn bức tranh trên giá. Em thấy cây chò nghìn tuổi. Em thấy em và họa sĩ ngồi dưới gốc cây.

Cây chò dường như đang rung động tán lá bí ẩn và tiếng nhạc lá trong tranh như thu hết hồn thiêng của rừng mà ngân lên.

- Bác ơi, hình như người ta đang đem cưa máy tới để cưa cây chò.

- Ta biết, ta biết, trước sau gì rồi cũng tới cơ sự ấy.

- Cây chò nghìn tuổi mà gục xuống, nhạc lá sẽ tắt, và sa mạc, sa mạc sẽ... Thôi, con hãy thu hết số tranh trong nhà này đem về cất giữ cho ta. Làm gấp đi. Ta mệt quá, ta phải ngủ một giấc.

Dứt lời, ông nhắm mắt ngủ ngon lành.

Ba hôm sau, khi Loan đang thổi nhạc lá bán hàng trên bãi cỏ ven hồ trong thành phố thì nghe tiếng nhạc lá của ông. Lại khúc nhạc báo nguy. Em vội gửi hàng cho một người quen ở chợ rồi tức tốc chạy vào rừng. Tới nhà họa sĩ, em không thấy ông đâu cả. Căn nhà không còn tranh, trống vắng dễ sợ. Em chạy quanh, vòng ra sau nhà, ra chỗ máng nước, cũng chẳng thấy ông đâu.

Tiếng nhạc báo nguy vẫn văng vẳng thúc giục, hơi nhạc đã yếu lắm. Bấy giờ em mới nhớ đến vườn tượng. Em chạy lên vườn tượng. Tìm khắp vườn tượng chẳng thấy ông. Em chạy đến hang đá. Đến trước cửa hang, em giật mình sững lại. ông nằm đó, ngay dưới chân tấm bia tưởng niệm liệt sĩ Lữ Thị Châu Uyên, mắt nhắm nghiền. Bên cạnh ông là một đống lớn những hòn đá bằng nắm tay. Em cúi xuống lay gọi ông. ông từ từ mở mắt. Nhận ra em, ông mỉm cười. ông nắm bàn tay em.

Tay ông lạnh ngắt. ông thều thào:

- Con thân yêu Bàn tay ông ấm dần trong tay em. ông vỗ vỗ bàn tay kia trên chiếc cặp vẽ đặt trên ngực.

- Ta gửi con chiếc cặp này... Hãy đọc...

- Bác ơi, bác làm sao?

- Ta không sao hết, ta chỉ sắp đi, đi rất xa, đi mãi mãi. Lát nữa, khi con đặt ngón tay lên mũi ta, không thấy ta thở nữa, đặt bàn tay lên ngực ta, không thấy tim ta đập nữa, tức là ta đã đi, khi ấy con hãy vuốt mắt cho ta và đắp đống đá này lên mình ta, vậy thôi, ta chỉ yêu cầu con có vậy thôi. . .

ông nắm lấy bàn tay em, bàn tay ông lạnh dần.

Tiếng nói ông như từ cõi nào rất xa vọng về:

- Hãy đọc lời ta dặn, thôi ta đi, việc này hoàn toàn bình thường với tất cả mọi người, từ biệt con thân yêu!

Mắt ông dại đi, không nhìn em nữa mà nhìn tận đâu đâu Em đặt ngón tay lên mũi ông. ông không thở nữa.

Em đặt bàn tay lên ngực ông. Tim ông không đập nữa.

ông đã đi thật rồi.

Em vuốt mắt cho ông.

Bấy giờ em mới nhận thấy ông nằm dưới một cái hố có lót đá, đầu gối lên một phiến đá cỡ bằng cái gối. Thì ra ông đã chuẩn bị trước cho cuộc ra đi này.

Bé Loan không khóc òa lên như lần cha em mất. Từ từ em nâng từng hòn đá xếp quanh mình ông, xếp cao dần, cao dần thành một nấm mộ. Em đang định đi hái một bó hoa rừng để dặt lên mộ ông thì thấy một đàn bướm lặng lẽ bay tới. Chúng không bay lao xao vui mắt như thường vẫn vậy mà vỗ cánh chầm chậm buồn bã.

Rồi chúng tụ lại đậu sít nhau thành một tấm thảm hoa choàng lên mộ. Một bầy chim bay tới cùng lặng lẽ như đàn bướm. Chim không hót ríu ran như thường vẫn vậy mà cất lên những tiếng kêu thống thiết. Con Nhót, con sóc bạn bầu của họa sĩ tới nằm phủ phục bên chân mộ.

Và có hai con nai, hai con gấu nằm phủ phục ở mô đá mé ngoài.

Loan đưa chiếc lá lên môi. Em thổi khúc ai điếu người họa sĩ yêu người, yêu rừng, yêu muôn loài.

Trong tiếng nhạc lá của em có tiếng của ngàn cây rì rầm tiếc nhớ, tiếng của những vách đá trầm vang khơi dòng tưởng niệm vĩnh hằng... Tất cả những tiếng ấy là tiếng của trái tim em hòa quyện trong chiếc lá và đôi môi em, cất lên tiễn đưa hình hồn họa sĩ thong dong siêu thoát.

ở thành phố Núi, hầu như chẳng ai biết rõ về họa sĩ Phan Thạch. Người ta chỉ nói với nhau mang máng rằng cái ông họa sĩ hơi hâm hâm mát mát ấy đâu như trước kia là bộ đội chiến đấu ở vùng này, thuyên chuyển đi nhiều nơi rồi sau phục viên về lại đây trông coi rẫy cho một người bạn đồng ngũ cũ. Vừa trông coi rẫy cho bạn ông vừa tự mình khai phá một cái rẫy riêng ven con suối lớn vốn là cái rẫy của đồng bào dân tộc du canh bỏ lại đã thành bãi hoang. ông trồng được một vườn cà phê, cất một ngôi nhà gỗ nhỏ và ngày ngày lang thang trong rừng vẽ vời lăng nhăng, chẳng quan hệ với ai. Và bây giờ ông từ giã cõi đời cũng lặng lẽ như khi ông sống.

Trên đường về, qua chỗ cây chò nghìn tuổi, bé Loan thấy một tốp người lực lưỡng cởi trần đang dùng cưa chạy điện cưa cái gốc cây khổng lồ, mùn gỗ bắn trắng xóa. Tiếng cưa rít khé tai, rợn óc. Trong thành Phố không ai nghe thấy cái tiếng rít ma quái ấy, nhưng bé Loan thì đi đâu cũng không thoát khói nó. Hai hôm sau, vào buổi chiều, trên bãi cỏ ven hồ giữa thành phố, khi em đang thổi nhạc lá bán hàng thì bỗng nhiên nhạc tắt Nhớ lời họa sĩ Phan Thạch, em biết rằng, ở trong rừng, cây chò nghìn tuổi đã bị hạ gục.

Rừng đã tắt nhạc. Cây lá mất hồn. Muôn loài héo hon. Gió vẫn thổi nhưng chẳng. còn nghe thấy tiểng reo, chỉ còn một thứ âm thanh khô khốc của gió nóng.

Thành phố trụi trần phơi những ngôi biệt thự như những bộ xương lộng lẫy. Cái tươi mát hiền hòa đặc biệt nổi tiếng của thành phố Núi đã biến mất.

Hoàng hôn cháy rực như lưỡi lửa của sa mạc đang lấp ló.

Bé Loan cảm thấy tức ngực. Em cứ nhìn, nhìn mãi chiếc lá nho nhỏ trên mấy ngón tay em run rẩy, chiếc lá cùng với đôi môi em, hơi thở em đã dâng hiến bao khúc nhạc tuyệt vời, giờ héo quắt, nhạc tắt lịm.

Những người khách quen hàng ngày vẫn thường đến nghe nhạc lá của Loan đứng vây quanh thấy em đang thổi nhạc bỗng ngừng lại đột ngột, họ giục.

- ôi nhạc hay quá sao lại ngừng vậy cháu? Thổi tiếp đi cháu.

Loan chết lịm cả người . chẳng biết nói sao. Làm thế nào cho những người lớn kia hiểu được như em rằng tất cả mọi chiếc lá đã bị cướp mất linh hồn, không thể nào ngân lên tiếng nhạc được nữa. Em hát:

Xót thay bao rừng xanh.

Ai phá thành sa mạc.

Thương thay bao mầm xanh.

Ai đang tay vùi dập.

Đây là bài hát do họa sĩ Phan Thạch đặt lời cho một điệu nhạc lá em đã sáng tác. Từ nay, em không chỉ hát để thay cho lời mời chào khách mua hàng, mà em còn hát để truyền đến mọi người nỗi đau của rừng, của từng chiếc lá, của từng mầm cây.

Loan đang hát thì tự nhiên có một con chim cánh xanh cổ vàng ở đâu bay tới. Chim lượn mấy vòng rồi đậu xuống vai em. Chim cất tiếng hót, một tiếng hát ảo não hòa với bài hát rất buồn của em. Những người đứng nghe đều cảm thấy lòng quặn thắt, mắt rớm lệ: một nỗi mất mát lớn đã xảy đến cho đời họ - cuộc sống không cây xanh, tắt âm nhạc. Và rồi chẳng biết sẽ còn những tai họa nào nữa tiếp tục giáng xuống?

Những tia nắng cuối ngày vừa tắt thì trời trở lạnh, cái lạnh buốt giá gay gắt, khác hẳn cái lạnh dìu dịu dễ thương vốn có của thành phố Núi xưa nay. Vậy là khí hậu ở thành phố Núi đã bị đảo lộn hoàn toàn. đã xuất hiện cái trạng thái gọi là khí hậu lục địa, ngày rất nóng và đêm rất lạnh.

Co rúm người lại vì cái lạnh, bé Loan lần bước trở về nhà. Chiếc áo em mặc quá mỏng, hai hàm răng em va vào nhau lập lập. Con chim cánh xanh cổ vàng cũng theo em khi lượn chấp chới trên đầu, khi đậu xuống vai. NÓ cũng rét run, hai cánh xơ xác khua lẩy bẩy. Loan mở vạt áo cho nó chui vào. Được ủ ấm, nó đỡ run.

Khi lên hết cái dốc ngoại ô, Loan chợt thấy trong bóng tối nhá nhem một con vật gì như con mèo từ phía trước nhảy tới. Em giật mình vì bị bất ngờ. Con vật vọt tới cạnh chân em rồi cứ nhảy quẩn theo vẻ mừng rỡ như con chó gặp chủ. Cái đuôi dài cong phất phất. Loan nhận ra bạn quen: thì ra đó là con Nhót. Loan cúi xuống chìa hai bàn tay, con sóc nhỏ đáng yêu vội nhảy lên. Loan ôm Nhót. vào lòng ủ ấm cho Nhót và chính Nhót cũng ủ ấm lại cho em.

Về gần đến nhà, sắp bước vào cồng thì Loan gặp một bà già mặc áo dài nâu đầu chít khăn nâu như người đi tu Gương mặt bà đẹp tựa một bà tiên. Bà hỏi Loan: .

- Cháu ơi, cháu cho già hỏi thăm, cháu là con cái nhà ai?

- Dạ thưa, cháu là con ba Huấn, mẹ Phượng.

- Vậy là đúng cháu đây rồi. Ta tìm cháu ở ngoài chợ, nhưng người ta bảo cháu ở ngoài bờ hồ, ta ra bờ hồ thì cháu đã về rồi. Ta là bà Ba Thủy, em ruột của bà ngoại con, con đưa ta vào nhà đi.

Trong nhà, mẹ loan ngồi bên đèn đang sốt ruột chờ em về. Nhận ra bà Ba Thủy, bà Phượng ôm chầm lấy, miệng lắp bắp:

- Dì!Dì ...

Bà Phượng nói năng tuy chưa được bình thường nhưng đã hơi suôn sẻ rành rọt hơn trước. Bà cũng chống gậy đi lại được quanh nhà, quanh sân. Gặp được người dì ruột, bà cảm động trào nước mắt, mơ màng ngỡ như thấy lại được mẹ mình, người mẹ mà bà phải xa lìa từ sau vụ lộ hầm bí mật trong nhà năm 1974, mẹ bị bắt và bị giặc tra tấn đến chết trong tù.

Từ ba bốn năm nay bà không được tin gì của bà Ba Thủy ngoài cái tin bà đã xin thôi làm trưởng ban quản lý chợ Giữa bỏ về nhà ở chân núi Tây lập am tu tại gia. Thời không chiến chống Pháp, bà Ba Thủy có người yêu là bộ đội nhưng đã hy sinh. Từ đó bà chẳng yêu ai lấy ai chỉ biết có hoạt động cách mạng cho tới thành công rồi đi tu. .

Bà Ba Thủy đưa ống tay áo chùi nước mắt cho cháu.

Bà nhớ lại hình ảnh con bé Phượng nữ sinh với tà áo dài trắng duyên dáng thuở nào làm liên lạc cho các tổ đấu tranh chính trị trong giới tiểu thương ở chợ Giữa rất lanh lẹ và khôn khéo. Cón bé nữ sinh ấy nay cũng sắp thành một bà già. Bà bảo cháu:

Ta có nghe nói về tai họa xảy đến cho vợ chồng con, nhưng mấy năm qua ta đau yếu liên miên có lúc tưởng chết nên không thăm hỏi gì tới con được. Gần đây có một ông họa sĩ, ông ấy tự giới thiệu, tên là gì nhỉ, để ta nhớ xem, à ông họa sĩ Phan Thạch, tìm đến ta. Không hiểu ông ấy hỏi han ở đâu mà biết trước kia ta phụ trách phong trào tiểu thương chợ Giữa.

ông ấy bàn với ta vận động chị em phong trào cũ lập một cái quỹ trợ cấp, cũng tức là một cái học bổng cho con bé nhà con, nó tên là gì nhỉ, à, con Loan, để nó được tiếp tục đi học. Các bà trong phong trào cũ phần lớn cũng gieo neo, nên học bổng chỉ là một món nhỏ thôi, chắc con Loan cũng vẫn phải vừa học vừa làm để kiếm thêm. Đây, ta trao cho con món học bổng tháng đầu tiên, từ tháng sau con Loan ra chỗ sạp mứt dâu của bà Tư Hòa ở chợ Giữa, đằng sau dãy hàng hoa ấy, hỏi bà Tư Hòa ai cũng biết, cứ nói con là Loan con mẹ Phượng, bà Tư sẽ đưa học bổng cho con mỗi tháng một lần. Vậy nhé. Thôi, ta đi đây.

Dứt lời, bà đi. Loan chưa kịp mời bà ở lại ăn một bữa cơm thì bà đã khuất dạng. Bà cứ như một bà tiên trong truyện cổ tích, thoáng hiện ra làm. phúc rồi thoáng biến đi.