Nhạc Lá

Hôm nay Loan vào rừng sớm hơn thường lệ. Em nhớ rừng quá, nhớ bác họa sĩ quá.

Trời lạnh. Mùa đông đã tới rồi. Loan mặc chiếc áo bông có mũ trùm đầu mà mẹ may chắp lại từ những miếng vải và cốt bông lọc ra từ cái áo bông quân phục cũ của ba. Hai tay đút túi áo, bên vai khoác cái giỏ không, Loan bước đi thoăn thoắt trên con đường mòn quen thuộc, Lá khô lào xào dưới mỗi bước chân em. Nếu có ai thấy đứa bé đi một mình trong rừng lúc sáng sớm như vậy, hẳn cũng dễ lấy làm lạ. Nhưng Loan thì đi trong rừng như thể đi trong vườn nhà.

Khác với mọi bận, hôm nay Loan chưa vội tìm hái nấm mà đi thẳng tới chỗ cây chỏ nghìn tuổi gần đỉnh thác. Em định cứ ra đợi ở đó để được gặp bác họa sĩ đã, rồi sẽ đi tìm nấm cũng còn thong thả thì giờ. Tất nhiên Loan không quên thổi nhạc lá. Khi tiếng nhạc lá của Loan cất lên, những con chim trên cành cây cao cũng bắt đầu cất tiếng hót chào đón ánh mặt trời vừa hé.

Sương mù dần tan. Tiếng chim mỗi lúc một rộ, bao giọng chim cao thấp khác nhau như muốn hòa điệu cùng nhạc lá của Loan. Đôi lúc loan ngừng lại một chút, lắng nghe bản hòa tấu của chim, rồi tiếp tục chơi nhạc lá nhịp nhàng với bản hòa tấu kia. Giống như lũ bướm, bầy chim cũng dần dần bay tụ lại quanh Loan, di chuyển theo Loan, rộn ràng vui hót.

Chợt Loan nghe đâu đó có tiếng nhạc lá vẳng lại.

Loan thầm nghĩ: "Chắc là bác rồi"!

Em liền thổi một điệu để báo rằng em đã bắt được tín hiệu nhạc lá của bác. Lập tức, tiếng nhạc lá đằng kia cũng đáp lại. Một cuộc trò chuyện hết sức thú vị bằng nhạc lá, trên nền nhạc trầm trầm của ngàn cây, được nâng lên bằng bản hòa tấu hân hoan của bầy chim lượn bay trong nắng sớm.

Quả nhiên, khi tới suối, ngước nhìn lên phía đỉnh thác, Loan thấy bác họa sĩ đang ngồi dưới gốc cây chò nghìn tuổi, thổi nhạc lá chào đón Loan.

Loan chạy như bay tới bác, sà vào lòng bác. Bầy chim cũng lượn theo em, ríu rít quanh hai bác cháu.

Bác họa sĩ rút khăn tay lau những giọt mồ hôi lấm tấm trên khuôn mặt đỏ bừng của Loan. Bác bảo:

- Bác đoán không sai, hôm nay thế nào cháu cũng vào rừng sớm nên bác cũng đi thật sớm để cháu khỏi phải đợi.

- ôi, bác, bác thật là tuyệt vời!

- Tuần trước, bác chờ cháu mãi.

- Bác biết không, tuần trước, thế này này, để cháu kể bác nghe...

Nhưng em không kể, mà thổi một khúc nhạc. Khúc nhạc cất lên, u buồn thống thiết.

- Bác hiểu rồi. Bác biết là tuần trước cháu đi đâu.

Cháu thổi tiếp đi.

Bác họa sĩ lặng nghe, mái đầu cúi xuống, vẻ mặt trầm ngâm. Hồi lâu sau, bác nói, trong tiếng thở dài:

Bác cũng còn nhiều bạn đồng ngũ đã hy sinh chưa tìm được hài cốt.

Sau khi ba mẹ Loan và bác cường tìm thấy hài cốt của bốn liệt sĩ, đã cải táng tử tế gần nơi họ hy sinh năm xưa, trên một sườn núi phía tây thành phố. Và tuần trước, cha mẹ Loan đưa các cô chú cùng đơn vị cũ tới thắp hương, Loan cũng được cho đi. Chính cái buổi đi thắp hương ấy đã làm cất lên trong lòng em khúc nhạc tưởng niệm u buồn này. Chưa nghe Loan kể, chỉ nghe khúc nhạc, bác họa sĩ đã hiểu. Bác nhớ những người bạn bác đã hy sinh. Bác nhớ lại những năm tháng chiến đấu Bác bảo Loan:

- Cháu à, cháu đã cảm nhận được cái điều không thể nói thành lời. Những người chết không thể nói được nữa. Nhưng trong những người sống, lại có người nghe được những điều người chết muốn nói mà chưa kịp nói.

Bác thấy là cháu đã nghe được.

Bác họa sĩ đưa Loan đến thăm nhà bác. Phải đi khá xa. Nhà bác ở mãi tận bên kia thành phố, dưới dải núi phía đông. Hai bác cháu không đi qua thành phố mà toàn đi đường rừng. Bác họa sĩ bảo con đường này vẫn đúng là con đường mòn bác từng đi lại bao lần thời chiến. Từ một đỉnh dốc, bác dừng lại, khoát tay và kể với Loan: "Chỗ này bác suýt chết vì một trận phục kích.

Bác nhớ rõ vì đây là đỉnh dốc, vừa lên hết dốc thì bọn địch nằm phục sau các gộp đá kia bấm mìn định hướng và bắn tới tấp. Ba người bạn bác đi đầu bị trúng đạn chết nhưng trước khi tắt thở vẫn kịp bắn trả và ném lựu đạn về phía địch, nhờ vậy mà bác cùng năm người nữa đi sau vừa đánh trả vừa thoát xuống thung lũng an toàn, đi xuyên rừng về căn cứ. Bọn địch cho máy bay trực thăng thả xuống thêm một tiểu đội nữa, chúng giữ xác ba người của ta. mười ngày sau chúng mới rút, đơn vị cho người lên lấy xác ba đồng chí ấy nhưng xác đã rữa nát cả đành phải chôn tại chỗ bằng cách khuân các tảng đá chồng lên thành nấm mộ. Cũng may ba nấm mộ đã không bị mưa lũ cuộn đi. cách đây hai năm, sau nhiều lần thư đi tin lại, bác mới nhắm tìm được đơn vị cũ và thân nhân các liệt sĩ, dẫn họ tới hốt cốt đem về quê ngoài Bắc...".

Bác họa sĩ chỉ cho Loan thấy, tuy đã bị rêu phủ mờ qua bao năm tháng, nhưng những vết đạn trên các gộp đã nom còn khá rõ.

ở một quãng rừng khác, bác bảo:

- Khu vực này bị máy bay B52 ném bom rải thảm.

- Ném bom rải thảm là thế nào hả bác?

Bác họa sĩ thở dài yên lặng. Bác đang nhớ lại cái cảnh B.52 ném bom rải thảm mà lúng túng chưa biết thuật lại làm sao cho bé Loan hình dung được phần nào. Hồi lâu sau bác mới nói.

- Nghĩa là thế này cháu ạ, máy bay B52 là loại máy bay cánh to, chở được rất nhiều bom, nó cứ bay từng tốp ba chiếc dăng hàng ngang, đến khu vực đã định thì trút bom xuống, tốp này qua tốp khác lại trút tiếp, suốt cả đêm hàng mấy chục tốp, bom nổ thành từng vệt lớn trên mặt đất như cái thảm trải khổng lồ. Trận bom mà bác đang kể đây, nó ném trúng căn cứ của ta, hàng trăm người chết và bị thương. CÓ một khu vực chôn các đồng chí hy sinh từ các trận trước, bị bom xới lên lộn lạo hết. Phải chôn những người chết một lần nữa, xương cốt người nọ lẫn với xương cốt người kia, có những ngôi mộ bay đi mất tích, các mộ chí làm bằng những khúc cây cũng văng lung tung, thành thử nhiều ngôi mộ trở thành mộ vô danh...

Bác họa sĩ rút khăn tay lau nước mắt, giọng nghẹn lại:

- Cháu ơi, trên đất nước ta, mỗi gốc cây là một nấm mồ, mỗi bước chân người sống giẫm xuống nếu chạm vào một thân người đã chết vì chiến tranh.

Trẻ con khóc là sự thường. Nhưng người lớn khóc...

Loan nhìn bác họa sĩ, thấy thương bác vô cùng, thương mọi vật vô cùng. "Cháu ơi", trong cái tiếng khe khẽ cắt ruột ấy dường như dồn chứa bao nhiêu gửi gắm. Trí óc non nớt của em chưa thể nào hiểu hết, nhưng trái tim em thì lại tiếp nhận được, em cảm thấy mỗi gốc cây mỗi mô đá quanh em, mỗi tấc đất dưới chân em đều có linh hồn. Nhìn những hố bom ngập đầy cỏ dại, những thân cây lớn đổ gục ngổn ngang, mục rã trong cỏ, những thân cây bị phạt cụt, chẻ tướp, đứng trơ trơ giữa bãi đất trống, em nghe thấy tiếng rên siết của cánh rừng bị bom B52 năm xưa, nghe thấy cả tiếng gầm của trận mưa bom man rợ, cái thứ tiếng mà bấy lâu em chỉ biết qua phim.

Hai bác cháu đi rất lâu mới vượt khỏi cánh rừng bị bom B52, tiếp đến là một cánh rừng già còn sót lại sau các trận bom và các đợt đốt rẫy làm nương. Qua con suối lớn, qua một cái rẫy đã thành vườn cà phê, leo hết một cái dốc ngắn men theo sườn núi đá thì tới nhà bác họa sĩ.

ĐÓ là một ngôi nhà gỗ nhỏ, lợp lá mây, đứng tựa vào vách núi. Trước nhà, có một tảng đá hao hao giống một con nai đang nghếch đầu ngóng bạn, trên lưng nó khắc dòng chữ "Họa sĩ Phan Thạch". Loan reo lên: "A, bây giờ cháu đã biết tên bác. Bác Phan Thạch!

Bác Phan Thạch!". Bác Phan Thạch cười hà hà, dắt tay Loan:

"Nào, xin mời cô bé Loan vào thăm xưởng vẽ của họa sĩ Phan Thạch".

Họa sĩ Phan Thạch mở tung các cửa sổ. Căn nhà tràn ngập ánh sáng. Vách nhà treo đầy tranh. Đập ngay vào mắt bé Loan là một bức tranh lớn treo trên vách chính, đối diện với cửa ra vào, vẽ cảnh dòng suối trong có hai con nai đang cúi mình uống nước, lại có một em bé ngồi trên tảng đá giữa dòng thả chân xuống nước nhìn hai con nai với ánh mắt như thể em là bạn của chúng. Loan nhận ra dòng suối trong tranh chính là dòng suối trước nhà. Còn đứa bé kia, sao trông quen thế nhỉ? NÓ lại còn mặc áo nâu bạc giống hệt cái áo của Loan nữa chứ.

- Bác ơi, đứa bé này là đứa nào thế?

- à, nó là... là em cháu đấy.

- ơ, cháu làm gì có em?

- Cháu có một đứa em mà cháu không biết đấy thôi.

- Thế nó ở đâu?

- NÓ ở trong đó đó, trong bức tranh đó.

- Thế nó cứ ngồi thả chân xuống nước suất ngày thế à?

- ừ, nó cứ ngồi thế suốt ngày suốt đêm, suốt ngày này qua ngày khác, nó thích thế, nó chơi với hai con nai, với dòng suối, nó mãi mãi là đứa bé...

- ơ, hay nhỉ, nó cứ là đứa bé mãi mãi, cứ chơi với hai con nai với dòng suối mãi mãi thế ư?

- ừ, bây giờ bác sắp già hẳn rồi, mỗi khi nhìn nó bác tưởng như mình được sống lại tuổi thơ, và cháu, sau này cháu sẽ thành người lớn, nhìn nó, cháu sẽ nhớ lại tuổi thơ của mình.

Họa sĩ Phan Thạch toàn vẽ rừng. Rừng trong sương sớm, nắng sớm. Rừng trong hoàng hôn. Những dòng suối, những cái thác, những vách đá, một đám rêu, một cây nấm, một đàn sóc, một đàn nai... CÓ khi chỉ là một cái cây khô cụt ngọn bật nảy mầm xanh giữa khoảng rừng đỏ loét hố bom và nham nhở vệt cháy, mặt đất còn nóng hực hơi bom. CÓ khi lại là một con gấu bị thương (chắc do trúng mảnh bom hoặc trúng đạn thợ săn) đang lết đi vệt máu quệt dài trên bãi đá...

ở chiếc giá vẽ dựng nơi góc nhà, có một bức đang vẽ dở. Bé Loan lại gần, chỉ thấy hiện lên trong khung vải những nét phác mờ mờ bằng chì than.

- Bác ơi, bác đang vẽ bức tranh gì đây?

- À, bức này bác định vẽ một dòng suối, hai bên bờ suối có bãi đá, tiếp đến là những bãi cỏ non xen lẫn rừng thưa. Nhưng đặc biệt nhất là trong bức tranh này bác sẽ vẽ một cuộc quây quần rất thú vị của nhiều con vật ở rừng. Con hổ sẽ nằm trên tảng đá này. Con sư tử sẽ ngồi trên tảng đá này. Trên bãi cỏ mịn này là một đàn bướm bay quanh hai mẹ con nhà gấu đang nhảy múa cùng với mấy con sóc. Gần đó là một con trăn cũng ngóc đầu lên múa. Còn trên các cành cây này là những con chim đủ loại đang cất tiếng hót.

- ôi thích quá, bức tranh này chắc là sẽ đẹp lắm, vui lắm bác nhỉ. Bác vẽ mau lên đi.

Phải từ từ, bức này không thể vội được.

- à, bác ơi sao bác không cho một đứa bé vào đây cùng múa với tụi nó?

- Cho một đứa bé vào cùng múa ha? CÓ lẽ ý cháu hay đấy Bác sẽ đưa thêm bé loan vào đây cùng múa. Kìa, mải xem tranh, cháu quên cả cởi áo ngoài cho mát.

Cháu đi rửa mặt đi, có vòi nước đằng sau nhà.

- ơ, ở đây cũng có nước máy hả bác?

- CÓ chứ, nước máy của riêng bác, rất là đặc biệt.

Bác Phan Thạch vừa mở cửa sau, đã nghe tiếng nước chảy lóc róc vui tai. Loan háo hức bước ra. Trước mắt em là một cái ống nứa dài chẻ đôi đặt trên những cặp ống nứa buộc bắt chéo dựng đứng làm chân ống. Từ miệng cái ống nứa chẻ đôi tuôn ra một dòng nước trong vắt Không biết nước bắt nguồn từ đâu? Loan tò mò lần theo cái ống nứa chẻ đôi. Được một quãng, nó nối với các đoạn ống nứa khác cũng đặt trên các cặp chân không. Tất cả hơn một chục ống nứa nối nhau thì tới một vách đá. Tại đây, vách đá có một cái hõm nhỏ chứa đầy nước. Bên trên hõm đá, những giọt nước rỉ ra từ các kẽ nứt liên tục nhỏ xuống lóc bóc, lóc bóc.

Bác Phan Thạch bảo:

- Nước này từ các mạch trong lòng núi tiết ra, rất tinh khiết.

- Hay nhỉ, bác nhỉ, thích quá, ở nhà bác cái gì cũng thích!

Cháu biết không, từ những mạch nước li ti trong lòng núi, trong lòng đất mà sinh ra những dòng suối, rồi những dòng suối sinh ra những dòng sông...

Lóc bóc? Lóc bóc!

Bé Loan nghiêng đầu lắng nghe tiếng nhạc của những giọt nước tinh khiết từ trong lòng đá. Em ngẩn ngơ mường tượng đến con đường kỳ diệu của những mạch nước li ti không nhìn thấy được đã làm nên suối nên sông.

- Nào, bây giờ bác đưa cháu lên thăm vườn tượng của bác nhé.

Bé Loan sực tỉnh khỏi phút mơ màng về những mạch nước li ti trong lòng đất.

- Vườn tượng ở đâu ạ?

- Đây ở trên này.

Sau nhà, kề bên chỗ vòi nước, di hết một đoạn dốc đá là đến một khoảng sườn núi bằng phẳng, rộng thoáng.

Đây đó nổi lên những khối đá lớn nhỏ khác nhau.

Chúng nguyên là những khối đá tự nhiên đã nằm đó từ hàng triệu năm, họa sĩ Phan Thạch cứ nương theo hình dạng vốn có của chúng mà tạc nên những pho tượng theo cảm hứng của mình. ở những khối đá quá lớn thì ông chạm những bức phù điêu.

- Đây có phải tượng nàng tiên cá không hả bác?

- Đúng. Cháu thông minh lắm.

Chả là bé Loan đã từng được thấy người ta vẽ nàng tiên cá trong một cuốn truyện cổ tích.

Gần bức tượng "Nàng tiên cá" là bức tượng được đặt tên "Cõng em", Loan phải nhìn kỹ một lúc mới nhận ra hình dáng một đứa bé cõng em trên lưng đang leo dốc.

Nếu cháu có em, cháu cũng cõng nó đi chơi thế này.

Bao nhiêu lần cháu đòi mẹ đẻ em bé, mà mẹ cứ bảo mới có mình con đã gay rồi, đẻ em bé nữa lấy gì nuôi.

- Mẹ nói vậy thì cháu bảo sao?

- Cháu bảo để con lớn tí nữa con làm đỡ mẹ được nhiều hơn thì mẹ phải đẻ em bé, mẹ cháu ừ.

CÓ nhiều pho tượng, bác Phan Thạch phải giảng giải rất kỹ bé Loan mới hiểu được là tượng gì, và cũng chỉ hiểu lờ mờ, nhưng em vẫn thích.

Khu vườn tượng nằm dưới những cây rừng mọc lưa thưa, toàn là cây lâu đời rất cao, tỏa bóng trầm mặc.

Xen giữa những pho tượng, có các ngôi mộ đá. Bác Phan Thạch bảo đó là mộ các hệt sĩ mà bác tìm được khi đi vẽ lang thang trong rừng, đưa về mai táng tập trung ở đây để giữ gìn. Bác đã nhiều lần báo cho cơ quan thương binh xã hội nhưng chẳng hiểu họ còn bận gì mà không thấy ai hỏi han tới. Mỗi nấm mộ, bác đều đặt một tấm bia đá có khắc tên họ, năm sinh năm mất của liệt sĩ. Đôi tấm bia chỉ thấy đề "Chưa rõ tên".

Cuối khu vườn tượng, vách núi tự nhiên cong lại thành một mái vòm, và dưới chân vòm mở ra một cái hang. Lối vào hang được lát đá nom rất đẹp mắt, xua tan đi cái vẻ hoang sơ bí hiểm. Những đám cây mọc trên nóc vòm buông rễ lù xù càng khiến cửa hang thêm sinh động và hấp dẫn.

- Cháu thích vào thăm hang không?

- Thích... Nhưng mà cháu sợ... Cháu chưa bao giờ vào hang cả.

CÓ gì mà sợ. Trong hang rất thú vị.

Trái với sự hình dung của bé Loan, hang không tối mà lại sáng sủa. Hóa rả trên trần gần cuối hang có một lỗ trống bằng cái nong thông lên tận đỉnh núi. Giữa hang là một khối đá lớn. Hai bên hang là những khối đá nhỏ hơn, nhiều cỡ khác nhau, đã được đục đẽo thành tượng. Và khắp hang là vô số tượng lẻ bác Phan Thạch tạc ở ngoài đem vào bầy, bé Loan phải đi vòng quanh hồi lâu mới xem hết. Chỗ mà Loan tưởng là cuối hang, thực ra chưa phải tận cùng. Bác Phan Thạch bảo ràng hang này có thể còn nhiều khoang ở bên kia cái ngách đen ngòm bí ẩn cuối vách đá, bác cũng chưa có khi nào thật thong thả để thám hiểm hết.

Hai bác cháu trở lại cửa hang.

Khi thấy bác Phan Thạch cứ đứng ngẩng đẩu nhìn ngắm mãi mà chẳng nói năng chi, bé Loan bèn hướng theo ánh mắt bác, mới nhận ra ở phía trái cửa hang có một khối đá tự nhiên thon thẳng vút lên van vát và như tách khỏi vách núi. Nói đúng hơn thì khối đá là một phần của vách núi hơi trồi ra. Giữa khối đá độc đáo này. bác Phan Thạch đã đục một hốc nhỏ tạo thành một cái bát hương, trong có cắm một túm chân hương. Bên trên bát hương khắc dòng chữ :

BIA TƯƠNG NIỆM

LIỆT SĨ Lữ THỊ CHÂU UYÊN

Sinh ngày 5-8-1947 tại Hà Nội

Hy sinh ngày 17-11-1972

Tại rừng phía Đông thành phô núi

Bên trên các dòng chữ đó là bức phù điêu chân dung một người con gái.

Họa sĩ Phan Thạch rút trong túi ra mấy nén hương, châm lửa cắm vào bát hương, chắp tay đứng lặng trước bia tưởng niệm. Rồi ông quay ra đưa tầm mắt hướng mãi vào chốn vô định trước cửa hang. Từ chỗ hai bác cháu đứng có thể nhìn bao quát một vùng rừng mênh mông.

Bé Loan rụt rè kéo áo họa sĩ Phan Thạch, khẽ hỏi:

- Bác ơi, liệt sĩ Lữ Thị Châu Uyên là ai?

Nghe tiếng bé Loan hỏi. họa sĩ Phan Thạch như chợt tỉnh. ông cúi xuống bồng em lên, khẽ thủ thỉ.

- Để rồi xong đợt vẽ này, bác sẽ kể cho cháu nghe. ĐÓ là một câu chuyện dài...

Nhưng họa sĩ đã không kịp thực hiện được lời hẹn ấy.