Nhạc Lá

Mùa hè đã đến, năm học của bé Loan cũng kết thúc.

Em học xong lớp bốn và cũng bước sang tuổi lên mười.

Nhưng so với đám trẻ cùng lứa, em có vẻ già dặn hơn.

Nỗi bất hạnh cùng những tháng ngày phải sớm bươn chải giúp mẹ kiếm sống đã dạy em biết sống chững chạc trước tuổi.

Loan là một trong ba học sinh lớp bốn học giỏi nhất thành phố. Năm nay lễ phát thưởng được tổ chức toàn thành tại một rạp hát lớn ở khu trung tâm. Nhà trường thông báo: ngoài phần thưởng, Loan còn được đi dự trại hè thiếu nhi toàn quốc tổ chức ở thành phố Biển.

Hôm ấy, bà Phượng xin nghỉ một buổi để đưa con đi nhận phần thưởng. Hai mẹ con ăn mặc tươm tất hơn ngày thường. Bà Phượng mặc quần đen áo sơ mi trắng như mọi phụ nữ cùng thời, nhưng là bộ quần áo còn khá mới chỉ đem dùng vào các dịp lễ, tết. Bé Loan mặc áo sơ mi trắng, váy bằng vải ca-rô Bun-ga-ri loại tốt của người đi lao động xuất khẩu bên ấy về bán lại cho, chân mang tất trắng và đôi dép nhựa trắng, tất cả đều mới tinh. Các thứ đó bà Phượng đều sắm cho con bằng tiền của chính bé Loan kiếm được.

Hai mẹ con ra khỏi nhà khi những tia nắng đầu ngày thắp sáng chấp chới trên các ngọn thông. Thành phố Núi là thành phố của thông. Những đường phố, những ngôi nhà, hết thảy đều nằm dưới bóng rừng thông, được ru trong điệu nhạc êm đềm của rừng thông.

Còn lâu mới tới giờ khai mạc nên bà Phượng dẫn con đi bộ. Vẫn như mọi khi, bé Loan vừa đi vừa thổi một bản nhạc vui. Thổi xong, em nghiêng đầu lắng nghe. Và em mỉm cười. Em đã nghe thấy tiếng nhạc lá đáp lại của bác Phan Thạch. Bản nhạc của bác cũng rất vui, báo rằng bác đã biết hôm nay là một ngày vui của hai bác cháu. Loan bảo mẹ:

- Mẹ ơi, bác Phan Thạch vừa chúc mừng con đấy.

Bà Phượng nhìn quanh, tưởng họa sĩ Phan Thạch mới tới. Bà ngơ ngác.

- Con chỉ bịa, mẹ có thấy bác ấy đâu.

Loan cười rúc rích:

- Con không bịa đâu, bác ấy chúc mừng con bằng nhạc lá, chỉ mình con nghe được thôi.

- Hai bác cháu hay thật đấy?

Loan rất thích thú với cái bí mật nắng của hai bác cháu. Một bí mật kỳ diệu.

Quảng trường trung tâm thành phố sáng nay đông nghịt người, hầu hết là các học sinh giỏi đến nhận phần thưởng, tất nhiên là có cha mẹ cùng đi, các thầy cô giáo đại diện các trường và các quan khách. Dù vải vóc hiếm hoi phải mua bằng tem phiếu, nhưng rồi ai cũng cố tạo được một bộ áo quần đẹp cho con mình. Nổi bật rạng rỡ dưới vòm trời xanh lồng lộng nắng là màu áo trắng và màu khăn quàng đỏ của học sinh. Tiếng nói cười ríu ran xao động cả cái thành phố Núi nhỏ xinh thường ngày vẫn tĩnh lặng.

Nhưng bé Loan của chúng ta thì vẫn như không hề biết đến cái cảnh rộn ràng ấy. Em cứ sống trong niềm say mê riêng của em, thế giới riêng của em, thế giới của nhạc lá. Giữa quảng trường thành phố, em vẫn tiếp tục cuộc trò chuyện bằng nhạc lá với họa sĩ Phan Thạch hiện đang lang thang tít tận một góc rừng xa xăm nào. Tiếng nhạc của họa sĩ cho Loan biết ông đã khỏe và đang vẽ xa. Hai bác cháu tặng nhau niềm vui của tiếng nhạc. .

Loan không biết rằng em đã tạo ra cả một đám đông hiếu kỳ vây quanh mình. Em không biết mình đã là một hiện tượng khác thường. Kìa, lạ chưa kìa, một con bé xinh ơi là xinh, chơi nhạc hay quá, những bản nhạc chưa hề nghe phát trên đài, mà nó chơi chỉ bằng một cái lá thôi - người ta bảo nhau thế, và những người hâm mộ cuốn theo cô bé "nhạc sĩ" ấy mỗi lúc thêm đông.

Nhìn con, nhìn sự thán phục của mọi người đối với con mình, bà Phượng phần sung sướng phần không khỏi xót: xa cho chồng chẳng được thấy cảnh này. Người ta vẫn chưa cho bà gặp chồng mà chỉ cho gửi quà thăm nuôi mỗi tháng một lần. Anh ấy có bị đau ốm gì không?

CÓ bị hành hạ không? Dường như số phận cũng còn thương bà, và đền bù lại cho ông bà một đứa con gái thật giỏi giang và hiếu thảo.

Khi cùng bé Loan bước vào hội trường rạp hát, bà Phượng được mời lên ngồi ở hàng ghế dành cho các quan khách. Một số vị chức sắc của thành phố tới dự vẫn quen biết vợ chồng bà từ thời kháng chiến, thấy bà, có người tới bắt tay chúc mừng nhiệt tình, có người chỉ hơi gật đầu chào chiếu lệ rồi lảng ngay, cũng có người làm ra vẻ như không quen biết. Bà Phượng bình thản quan sát cái trạng thái ấm lạnh thường tình của người đời.

Sau lễ phát thưởng, hai mẹ con bà Phượng ra tới cửa rạp hát thì gặp cô giáo chủ nhiệm của bé Loan đứng đợi CÔ trao cho bé Loan tấm phiếu dự trại hè thiếu nhi toàn quốc, và dặn sáng mai đúng sáu giờ rưỡi em có mặt tại trường sẽ có xe đón.

CÔ giáo đi rồi, bà Phượng hỏi con:

Bây giờ mẹ thưởng cho con nhé, con thích ăn gì nào?

Loan đáp ngay:

- Con thích ăn kem.

Bà Phượng đưa con vào một cửa hàng mậu dịch quốc doanh chuyên bán giải khát, có cả kem. Người mua đứng xếp hàng rồng rắn trên sàn nhà lênh láng nước và vứt đẩy que tre. Các bàn đã chật ních. Bà Phượng tìm được một bàn có người uống sắp xong, bảo con đứng bên cạnh chờ để lấy chỗ, còn bà đi xếp hàng. Bé Loan mở gói phần thưởng. Cũng chả có gì, vỏn vẹn năm cuốn vở và hai quyển sách. Hôm nghe cô giáo báo tin em được phần thưởng của thành phố, Loan hy vọng phần thưởng sẽ là chiếc cặp Liên XÔ có quai đeo sau lưng. Mỗi khi nhìn mấy đứa tung tăng đeo chiếc cặp như thế, Loan lại thầm mơ ước mình cũng có một cái. Mấy đứa kia hẳn là có cha, mẹ hoặc anh chị đi Liên XÔ gửi về cho, hoặc phải là con nhà giàu mới đủ tiền mua ở cửa hàng tư nhân buôn hàng ngoại. Đã bao lần trên đường đi học về Loan đứng ngẩn ngơ trước các cửa hàng có bán loại cặp ấy tất nhiên là chỉ đứng ngắm mà thôi.

Loan len lách tới chỗ mẹ:

- Mẹ ơi, thôi, con không ăn kem nữa đâu.

- Sao lại thôi? Con thích kem lắm cơ mà?

Loan kiễng chân lên thì thầm vào tai mẹ. Bà Phượng cười:

- Được, được mẹ hiểu rồi, con cứ về bàn giữ chỗ đi, mẹ mua kem rồi sẽ nói đầu đuôi, yên chí, con sẽ có chiếc cặp.

Mua được bốn que kem và hai cốc xi-rô dâu, bà Phượng đem về bàn. Bà chưa ăn mà ngồi cầm kem cho con ăn. Vì phải xếp hàng nên bà mua một lần bốn que kem luôn. Loan giục:

- Mẹ ăn đi chứ.

- Mẹ chưa khát. Con cứ ăn cho thích đi. .

- ứ, con ứ chịu, con chỉ ăn hai que thôi. Mẹ ăn đi.

Bà chỉ ăn một que kem, còn dành phần con, vì bà biết Loan có thể ăn được nữa. Loan bỏ que kem vào cốc xi-rô, đó là cách mà em vẫn thích. Bà Phượng bảo con:

SỐ tiền con kiếm được, mẹ dành đó vẫn đủ mua cho con chiếc cặp Liên Xô.

- Ứ số tiền ấy con muốn để mẹ đong gạo với lại mua thức ăn gửi ba. Với lại con còn muốn mua tặng bác Phan Thạch một món quà.

- Được rồi, mẹ đã tính cả, đong gạo thì cứ đong theo tiêu chuẩn trong sổ, tiền của con đủ mua cặp và mua các thứ cho ba, cho bác Phan Thạch. Con muốn tặng bác Phan Thạch quà gì?

- con chẳng biết. Mẹ nghĩ hộ con.

- Theo mẹ thì nên mua tặng bác một cây bút vẽ.

- A, đúng lắm, mẹ thông minh lắm.

Bà Phượng phì cười vì được con khen thông minh.

Sáng hôm sau Loan cùng mẹ dậy sớm. ĐỒ dùng cho chuyến đi trại hè đã được mẹ chuẩn bị sẵn. Còn Loan chiều hôm qua đã đem tặng bác Phan Thạch cây bút vẽ, và đêm qua đã thức khuya để viết thư gửi ba, báo cáo với ba kết quả học tập.

Bà Phượng đưa con tới điểm hẹn, chờ cho con lên xe rồi mới đi làm. Toàn thành phố có chín em được đi dự trại hè, do một chị cán bộ thành đoàn phụ trách.

Loan thò đầu ra cửa xe nhìn theo cho tới khi bóng mẹ khuất hẳn sau góc ngoặt đằng ngã tư cuối phố. Lòng em nao nức với chuyến đi trại, nhưng đây là lần đầu tiên xa mẹ, xa thành phố Núi, nên không khỏi bâng khuâng.

Xe ra khỏi đỉnh đèo cửa ngõ thành phố thì từ từ xuống dốc. Rừng thông kéo dài cho tới hết đèo, tiếp đến, xe đi giữa một vùng đồi trọc cằn cỗi phơi mình dưới nắng. Tiếp nữa là một cái đèo hết sức hiểm trở, đường vắt qua vắt lại, thỉnh thoảng lại nhìn thấy một khúc đường dưới sâu có chiếc xe đang bò lên nom chỉ nhỏ bằng con bọ hung. Hết cái đèo thứ hai mới tới đồng bằng. Loan ngoảnh lại nhìn dãy núi cao đã lùi xa phía sau. Em thầm nghĩ: thành phố Núi của mình nằm tít trên ấy, thế ra mình ở cao biết bao Khoảng xế chiều thì xe tới một khu nghỉ mát ở thành phố Biển, nơi tổ chức trại hè. Trên sân rộng trước ngôi nhà năm tầng ven biển, thấy san sát xe của các tỉnh, các thành phố trong cả nước. Từng tốp thiếu nhi mặc đồ tắm từ ngôi nhà năm tầng đua nhau chạy ùa ra bãi biển. Đoàn thiếu nhi của thành phố Núi xuống xe, đi nhận phòng, thay đồ, rồi cũng lao ngay ra bãi tắm khiến chị phụ trách phải một phen vất vả, chỉ lo các em quá mê biển lội ra xa bờ gãp nguy hiểm.

Loan vẫy vùng thỏa thích. Em ngụp xuống, nhảy vọt lên, nhào theo các lớp sóng từng lúc từng lúc ào ạt xô vào bờ. Tuy ở núi, Loan cũng biết bơi. Mà bơi giỏi. Từ dạo đẩu năm, mỗi lần vào rừng em đều tập bơi ở các vực nước của những con suối lớn. Chẳng cần ai dạy, bởi em vẫn gan góc và ham hiểu biết, ban đầu cứ đập chân đập tay bừa đi, rồi tự nhiên thấy mình nổi được, rồi dẩn dần tự khám phá những động tác phối hợp khiến mình có thể lao đi trên mặt nước.

Buổi tối, sau bữa cơm có nhiều món ăn sang em chưa hề được ăn bao giờ như tôm hùm, cá mực tươi xào, cá thu rán, và sau một cuộc chạy nhảy trong rừng phi lao, Loan ngủ rất say. Rồi em chợt thức giấc. Một âm thanh lạ ôm trùm lấy em. Chính cái âm thanh lạ này làm em thức giấc. Em có cảm giác như mình bồng bềnh trôi trên nền âm thanh này. Lát sau, em nhận ra nó chính là tiếng biển. Trong em thầm thốt lên một tiếng reo vui:

em được gặp một người bạn mới. Em ra khỏi giường, nhón gót tới bên cửa sổ. Biển hiện ra, đen thẫm, nhấp nháy vô vàn đốm sáng linh động, như thể cả trời sao đậu xuống đấy. Và biển hát, rì rẩm, ào ạt... rì rầm, ào ạt Em ra khỏi phòng, tìm được cầu thang, em lên tầng thượng. Từ đây có thể nhìn bao quát hơn. Em thấy một phần thành phố biển, thấy cả những dãy núi đen mờ phía tây. Bất giác em lấy chiếc lá trong túi đặt lên môi. Em tự hỏi: mình đi xa thế này. liệu bác Phan Thạch có nghe được không? Hãy cứ thử xem. Em thổi mấy điệu nhạc mà bác Phan Thạch đã quen. Đoạn em ngừng thổi, nghiêng đầu lắng nghe. Im ắng. Chỉ có tiếng biển rì rầm, ào ạt... rì rầm, ào ạt... Nhưng Loan không vội thất vọng. Em tiếp tục thổi mấy bản nữa, và lắng nghe. Vẫn không thấy gì. Em đợi khá lâu. Khi em bắt đầu nghĩ rằng chắc là vì xa quá bác Phan Thạch không thể nghe được tiếng nhạc lá của em, thì bỗng tai em đón thấy một nhạc điệu quen, thoạt tiên rất đỗi mong manh, lúc nổi lúc chìm trong tiếng biển, rồi rõ dần, rõ dần. Đây rồi, chính là bác Phan Thạch!Qua tiếng nhạc, em biết là bác đã bắt được tiếng nhạc của em từ dưới này gửi lên. Hai bác cháu lại cùng nhau chuyện trò bằng nhạc lá như mọi khi, nhưng lần này ở một cự ly rất xa, một cuộc giao hòa nhạc điệu biển rừng. Phải, trong tiếng nhạc của hai bác cháu có tiếng biển, tiếng rừng. Đúng hơn, cả con người bé Loan giờ này là một khối giao hòa rừng biển và thoát ra thành nhạc điệu chỉ qua một chiếc lá đơn sơ trên môi em.

Tối hôm sau, trại hè tổ chức biểu diễn văn nghệ của thiếu nhi các đoàn hơn năm mươi tỉnh thành trong cả nước. Đã biết tài thổi nhạc lá của bé Loan, chị phụ trách chọn em thay mặt cho đoàn thành phố Núi lên biểu diễn. Tiết mục của Loan xếp gần cuối.

Lần đầu tiên bước lên sân khấu trước hàng ngàn khán giả gồm cả trẻ em lẫn người lớn, Loan cũng chỉ hơi hồi hộp lúng túng chút xíu. Mọi người bị thu hút ngay khi thấy cô bé rất xinh xắn cúi chào mà tay lại vẫy một nhành lá. Một anh phụ trách bước ra hạ mi- rô. Loan ngắt một chiếc lá đưa lên môi. Trong không gian im phắc của hội trường, ngân lên một điệu nhạc lạ lùng người ta chưa từng được nghe ở bất cứ đâu. Loan thổi đúng cái bài rừng biển giao hòa mà em vừa tự phát hiện thấy đêm qua. Mối giao hòa ấy qua nhạc điệu độc đáo của chiếc lá từ con người em truyền lan trong không gian, rưng rưng thấm nhập vào lòng người một tình yêu da diết sâu nặng đối với đất nước quê hương, với cỏ cây sông núi, với muôn loài... Mọi người lặng đi trong một xúc cảm thuần khiết, hồn hậu.

Một tràng vỗ tay rầm rầm như sóng dậy bùng lên khi Loan vừa dứt tiết mục. Tiếng vỗ tay kéo dài. Em phải biểu diễn lại tới hai lần mà mọi người vẫn còn muốn nghe nữa. CÓ ai đó công kênh em lên rồi đưa vào hậu trường.

Trong lúc Loan đang biểu diễn, chị phụ trách của đoàn thành phố Núi đứng nép bên cánh gà nhìn em chăm chú, nét mặt chị vừa vui mừng lại vừa có vẻ gì lo lắng khác thường. Tay chị ôm chiếc xắc hành lý của Loan. Chốc chốc, chị quay sang bàn bạc gì đó với anh phụ trách trại hè. Khi người ta đưa em vào hậu trường, anh ôm lấy em, rồi cùng chị phụ trách của thành phố Núi đưa em ra một chiếc xe con đậu sẵn ở sân sau.

Chiếc xe phóng nhanh ra khỏi cổng khu nghỉ mát.

Trên xe, ngập ngừng một hồi lâu, chị phụ trách mới ghé tai em nói nhỏ:

- Thế này Loan à, có điện ở nhà gọi em về gấp.

Rồi chị nói tiếp gì đó đại loại như trại không thể xoay đâu ra xăng cho một chiếc xe con đưa hai chị em về nên bây giờ phải ra bến xe đi xe đò. Loan đang quá mệt sau cuộc biểu diễn, những nhạc điệu lạ lùng như còn sống động trong em, cuốn em vào thế giới huyền diệu của chúng. Em chỉ nghe lơ mơ phần nào những điều chị phụ trách nói rồi ngủ thiếp đi.

ở bến xe, chỉ còn một chiếc xe đò chuyên chạy đêm, đang lấy khách đã gần đầy. Người chờ xe nằm ngồi dọc hàng hiên và cả trên bãi. Anh tổng phụ trách trại hè chạy đi tìm người trưởng bến thương lượng, giãi bày, nài nỉ, tay huơ huơ bức điện khẩn, kỳ kèo mãi mới kiếm nổi hai chỗ trên chiếc xe cũ kỹ chạy bằng một lò than to tổ bố gắn sau đít, nóc chất đầy hàng hóa ngất nghểu tưởng sắp lật đến nơi.

Gần trưa hôm sau, bé Loan mới về tới nhà.

Trên sân, nhiều người đứng lố nhố, nhưng không khí ắng lặng. Khói hương nghi ngút. CÓ tiếng khóc. Tiếng nấc nghẹn: "Anh Huấn ơi... ới anh Huấn ơi?..." - tiếng khóc của mẹ Loan.

Bác Cường đón Loan, ôm lấy em. Giọng bác lào thào bên tai em.

- Loan ơi! Ba Huấn của con...

Bấy giờ em mới hiểu rằng ba em đã chết, đang nằm trong chiếc quan tài bọc giấy đỏ kê ở gian giữa, một đầu quan tài ló ra ngoài thềm.