"Ngàn Xưa Thăng Long" – Một Góc Nhìn Mới Về Lịch Sử Việt

Bạn có biết, "Chiếu dời đô" mà chúng ta vẫn đọc trong sách giáo khoa thực ra có tên chính xác là "Chiếu định đô"?

Đó là một trong nhiều điều thú vị mà giáo sư Lê Văn Lan chia sẻ trong cuốn sách mới của mình.

Cuốn sách ra đời dịp đặc biệt

Ngàn xưa Thăng Long được GS Lê Văn Lan cho ra mắt đúng dịp kỷ niệm 70 năm ngày Tiếp quản Thủ đô Hà Nội (10/10).

Sách gồm bốn phần chính:

- Chuyện về thời tiền Thăng Long
- Chuyện về thời định đô Thăng Long
- Chuyện về nền văn hóa Thăng Long
- Chuyện về hùng khí Thăng Long

Những câu chuyện được kể ngắn gọn, chọn lọc từ truyền thuyết và lịch sử về mảnh đất ngàn năm văn vật, sắp xếp theo trình tự thời gian.

Những "đính chính" lịch sử thú vị

Bên cạnh các câu chuyện quen thuộc, GS Lê Văn Lan còn muốn cung cấp thêm kiến thức để "đính chính lại những sai lầm trong cách hiểu sử Việt".

Ông cho rằng "thủ chiếu" của Lý Công Uẩn chính xác phải là "Chiếu định đô", không phải "Chiếu dời đô" như cách hiểu phổ biến hiện nay.

Trong bài Lời trên đỉnh gò Đống Đa, ông lý giải: Quang Trung không hề đắp 12 gò hài cốt quân Thanh thành gò Đống Đa. Thực tế, 12 gò đó do Tổng đốc Đặng Văn Hòa (thời vua Thiệu Trị nhà Nguyễn) cho gom đắp – tức sau thời vua Quang Trung nửa thế kỷ. Sau đó, những gò này đã mất đi theo thời gian.

Còn gò Đống Đa rộng hơn 6.000m², cao hơn 10m vốn là một cao điểm tự nhiên, đã được ghi chép trong sách vở từ thế kỷ 17.

Một chi tiết khác: Bức Huyết thư Trần tình biểu thường được cho là của Tổng đốc Hoàng Diệu viết trước khi tuẫn tiết trong trận giữ thành Hà Nội ngày 25/4/1882. Thực ra, đó là tác phẩm của một nhóm sĩ phu yêu nước sau này, cảm kích trước cái chết của ông mà viết ra.

Những câu chuyện từ thời tiền Thăng Long

Phần đầu sách kể về những truyền thuyết gắn với mảnh đất này trước khi Lý Công Uẩn định đô:

- Thần núi Rốn Rồng - Thánh sông Tô Lịch: sự hình thành cặp đôi biểu tượng "sông Tô – núi Nùng"
- Thần Rùa vàng và tòa thành ốc với cây nỏ thần: truyền thuyết quen thuộc với người Việt
- Lý Bí (Lý Nam Đế): người Việt đầu tiên tự xưng "đế" – một sự tự hào đối sánh với hoàng đế Trung Hoa
- Đường đến kinh thành rồng hiện: lý giải vì sao mảnh đất này có tên Thăng Long

Văn hóa và con người Thăng Long

Sau khi kinh đô dời về Thăng Long, tác phẩm tập trung tôn vinh những đóng góp của người xưa cho mảnh đất này.

Những câu chuyện nối dài:

- Vụ án hồ mù sương (hồ Dâm Đàm): nỗi oan của thái sư Lê Văn Thịnh bị kết tội hóa hổ hại vua
- Người xây Văn Miếu: thái tử Lý Nhật Tôn (vua Lý Thánh Tông) – câu chuyện "phản ánh rất rõ trí tuệ và tình thương, là cốt lõi và phẩm chất cao quý của nền văn hóa Thăng Long"
Lễ nhường ngôi ở điện Thiên An: cuộc chuyển giao quyền lực êm thấm giữa nhà Lý và nhà Trần qua hôn nhân chính trị Lý Chiêu Hoàng – Trần Cảnh

Những gương mặt làm nên hùng khí Thăng Long

Nhiều anh hùng dân tộc và danh nhân xuất hiện trong sách: Lý Thái Tổ, Lý Thường Kiệt, Trần Nhân Tông, Trần Bình Trọng, Trần Quốc Toản, Lê Phụ Trần, Nguyễn Trãi, Chu Văn An, Mạc Đĩnh Chi, Ỷ Lan, Lê Quý Đôn, Vũ Tông Phan, Nguyễn Văn Siêu...

Như lời tác giả: "Trong lịch sử nghìn năm, hơn nghìn năm Thăng Long – Hà Nội, hùng khí Thăng Long luôn tồn tại, làm cơ sở cho vô vàn nhân vật và thế ứng xử anh hùng. Không chỉ ra trận, chiến đấu mà còn làm thơ, viết văn".

Về tác giả Lê Văn Lan

GS Lê Văn Lan năm nay 90 tuổi, quê Hà Nội. Ông từng theo học chuyên ngành lịch sử cổ đại và trung đại Việt Nam. Là một trong những thành viên đầu tiên của Viện Sử học, thuộc thế hệ sáng lập. Ông từng làm việc cùng những tên tuổi lớn của nền sử học hiện đại Việt Nam: học giả Đào Duy Anh, GS Trần Văn Giàu, Văn Tân.

Nhiều năm qua, ông là cố vấn lịch sử cho chương trình Đường lên đỉnh Olympia (VTV), phụ trách chuyên mục giải đáp lịch sử của báo Khoa học và Đời sống. Ông đã viết khoảng 500 bài lịch sử dành riêng cho độc giả trẻ.