Văn Học Thiếu Nhi Việt Nam Đầu Thế Kỷ 21 - Nhìn Lại Để Thêm Yêu

Bạn có nhớ những cuốn sách đầu đời của mình? Những câu chuyện ngày ấy đã theo ta suốt tuổi thơ, và giờ đây, có người đã dày công ghi lại bức tranh toàn cảnh về văn học thiếu nhi Việt Nam hơn 20 năm qua.

Cuốn sách của nhà văn Văn Thành Lê vừa ra mắt, như một món quà cho những ai yêu mến dòng sách này.

Sách có gì đặc biệt?

Tác phẩm gồm hai phần. Phần đầu là chuyên luận khái quát diện mạo văn học thiếu nhi Việt Nam từ cuối thế kỷ 20 đến nay. Phần hai – với tựa đề Như tôi thấy, và tôi đã cảm – tập trung phân tích, đánh giá những tác phẩm nổi bật trong hơn 20 năm qua.

Cấu trúc sách rất mạch lạc. Tác giả đi sâu vào nhiều bình diện: vai trò, chức năng, đề tài, thể loại, đội ngũ tác giả, vận động sáng tác và cả giải thưởng. Đặc biệt, ông còn chỉ ra tác động của báo chí, mạng xã hội và công nghệ hiện đại tới việc hình thành và tiếp nhận văn học thiếu nhi.

Những cây bút trẻ và những tranh luận

Bên cạnh việc so sánh với văn học thiếu nhi thế giới, Văn Thành Lê dành nhiều trang viết cho các cây bút trẻ xuất hiện từ đầu thế kỷ 21: Lã Thanh Hà, Dy Duyên, Bùi Tiểu Quyên, Lạc An, Lê Quang Trạng.

Những tác giả gây tranh luận cũng được nhìn nhận một cách trung lập, với dẫn chứng cụ thể từ chính tác phẩm. Cách trình bày cho thấy tác giả đọc rất nhiều, theo dõi sát sao đời sống xuất bản và lắng nghe từ thực tiễn.

Không né tránh hạn chế

Văn Thành Lê thẳng thắn chỉ ra những điểm còn yếu: nhiều tác phẩm nặng tính giáo huấn, thiếu sức hút giải trí; cơ chế xét giải, thi cử còn bất cập; có cây bút xuất hiện sớm rồi mất dấu; một số nhà văn tên tuổi chưa thành công khi viết cho thiếu nhi.

Nhưng tất cả đều được trình bày bằng giọng văn chừng mực, đôi khi dí dỏm – dễ đọc, dễ cảm.

12 tác phẩm tiêu biểu

Ở phần hai, tác giả lựa chọn và phân tích 12 tác phẩm tiêu biểu của dòng văn học thiếu nhi đầu thế kỷ 21. Tiêu chí lựa chọn không dựa vào mức độ nổi tiếng hay đơn vị xuất bản, mà dựa trên chất lượng tác phẩm.

Tập thơ Vương quốc nhỏ bí mật của Lã Thanh Hà được nhắc đến nhiều lần. Bên cạnh đó là những cái tên quen thuộc: Tôi là Bêtô, Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, Cúc Dại và Tia Nắng, Cà Nóng chu du Trường Sa.

Dành cho ai?

Với cán bộ thư viện và người làm công tác khuyến đọc, cuốn sách này thực sự là một tài liệu tham khảo giàu thông tin. Việc tổng hợp và phân tích các tác phẩm tiêu biểu giúp hình thành danh mục sách chất lượng để bổ sung vào tủ sách thiếu nhi.

Những luận bàn của tác giả về vai trò và những chuyển động trong đời sống đọc của trẻ em Việt Nam hiện nay cũng giúp người làm thư viện và giáo dục điều chỉnh, sáng tạo các hình thức khuyến đọc hiệu quả hơn.

Một tín hiệu đáng mừng

Quan trọng hơn cả, tác phẩm khẳng định: văn học thiếu nhi Việt Nam đang là một phần trong cuộc chuyển mình của văn học đương đại. Nhiều tài năng trẻ xuất hiện. Nhiều cuốn sách được đầu tư công phu.

Cộng đồng sáng tác, xuất bản, phê bình và độc giả đang cùng nhau bồi đắp, tạo nên bước tiến cho dòng sách này.

Đôi nét về tác giả

Nhà văn Văn Thành Lê sinh năm 1986 tại Thanh Hóa, hiện sống và làm việc tại TP HCM. Anh đã xuất bản 18 đầu sách ở nhiều thể loại:
- Không biết đâu mà lần (truyện dài, NXB Trẻ, 2014)
- Thừa ra một người (tập truyện, NXB Trẻ, 2016)
- Trên đồi, mở mắt và mơ (truyện dài thiếu nhi, NXB Kim Đồng, 2017)
- Như cánh chim trong mắt của chân trời (chân dung văn học, NXB Kim Đồng, 2017)
- Sa lan đỏ bãi Xanh (tập truyện, NXB Tổng hợp TP.HCM, 2018)
- Bên suối, bịt tai nghe gió (truyện dài thiếu nhi, NXB Kim Đồng, 2020)
- Lần đường theo bóng (chân dung văn học, NXB Tổng hợp TP HCM, 2021)
- Tết, gia đình là nhất (thơ thiếu nhi, NXB Kim Đồng, 2024)

Anh từng giành nhiều giải thưởng văn chương: giải Ba cuộc thi thơ Báo Mực Tím (2008), giải Nhì truyện ngắn Báo Phụ nữ TP HCM (2009), hai lần đoạt giải thơ Bút Mới của Báo Tuổi Trẻ (2010, 2012) và Tặng thưởng tác phẩm hay của Tạp chí Nhà văn (2011). Năm 2015, anh nhận giải Tư tại cuộc vận động sáng tác cho thiếu nhi do Nhà xuất bản Kim Đồng phối hợp Hội Nhà văn Đan Mạch tổ chức.