"Tháp Đồng Cảm Tokyo" – Khi Người Trẻ Chọn Ai Để Tâm Sự Thay Vì Con Người

Bạn có bao giờ cảm thấy cô đơn giữa thành phố đông đúc? Đến nỗi thà trò chuyện với AI còn hơn mở lòng cùng bạn bè?

Đó chính là câu chuyện mà tiểu thuyết Tháp đồng cảm Tokyo của Rie Qudan kể lại. Nhân vật nam và nữ trong sách chọn tâm sự với Chat GPT, thay vì tìm đến người thân hay bạn bè. Nghe quen không?

Ấn phẩm từng giành giải Akutagawa lần thứ 170 năm 2024, và vừa được phát hành bản tiếng Việt giữa tháng 10. Đây được xem là một trong những tiểu thuyết gây tranh cãi nhất lịch sử giải Akutagawa. Lý do? Có 5% nội dung sách được viết bởi Chat GPT.

Chuyện gì xảy ra ở Nhật Bản năm 2030?

Bối cảnh sách là nước Nhật năm 2030. Nhân vật chính là Makina Sara – một nữ kiến trúc sư tài danh, người đã xây nên một tòa tháp dành riêng cho những người phạm tội đặc biệt.

Cô đặt ra một câu hỏi lớn: Những người ta thường gọi là "tội phạm" có thực sự đáng trách?

Makina lấy ví dụ về Jean Valjean trong Những người khốn khổ của Victor Hugo. Ông ăn cắp một miếng bánh mì cho các cháu đói – có đáng bị 5 năm tù? Hay một người mẹ lấy thức ăn nuôi con đang đói lả – có thể đánh đồng với những tội ác khác không?

Quan điểm này gây ra tranh cãi dữ dội. Nhiều người đặt câu hỏi: "Đâu là ranh giới để xem xét tội lỗi đáng hay không đáng trách?" Hoặc: "Dung túng cho tội ác có đồng nghĩa với xem nhẹ nỗi đau của nạn nhân?"

Trong sách, những cuộc biểu tình phản đối việc xây dựng tháp đồng cảm Tokyo diễn ra liên tục. Như một lời ngầm cho thấy nước Nhật đang bị chia rẽ từ bên trong.

Makina Sara đề xuất một cách gọi khác: thay vì "tội phạm" (criminal), hãy gọi họ là "con người đáng thương" (homo miserabilis). Từ đây, tác giả Rie Qudan mở rộng câu chuyện, hé lộ nhiều điểm tương đồng với tháp Babel trong Kinh Thánh.

Tòa tháp của sự bất đồng

Trong Kinh Thánh, tháp Babel là công trình con người xây lên đến tận trời xanh vì quá kiêu ngạo. Chúa đã trừng phạt bằng cách khiến mỗi người nói một thứ tiếng khác nhau. Kế hoạch sụp đổ.

Tháp đồng cảm Tokyo cũng cao 70 tầng. Người dân Tokyo ở bất cứ đâu cũng có thể nhìn thấy nó. Nhưng điểm tương đồng lớn nhất với tháp Babel lại là... sự bất đồng ngôn ngữ.

Makina Sara từng cảm thấy khó chịu với cái tên Sympathy Tower Tokyo – quá Tây phương. Cô ưa thích cái tên thuần Nhật hơn: Đông kinh đô đồng cảm tháp.

Tác giả Rie Qudan cho biết cô lấy cảm hứng từ thực tế: giới trẻ Nhật ngày càng thích dùng Romaji (bảng chữ cái Latin viết tiếng Nhật) thay vì Hiragana, Katakana hay chữ Kanji truyền thống vốn quá nhiều nét.

Điều này phản ánh sự thay đổi bên trong nước Nhật. Khoảng cách giữa các thế hệ ngày càng lớn. Và văn hóa cổ truyền đang đứng trước nguy cơ "pha tạp" bởi ảnh hưởng ngày càng nhiều từ phương Tây.

Cô đơn giữa thời đại kết nối

Nhật Bản nổi tiếng là đất nước phát triển. Nhưng giới trẻ ở đây phải đối mặt với nhiều vấn đề: cô đơn, kiệt sức, trầm cảm, bị đồng nhất và triệt tiêu cá tính.

Qua nhân vật Makina Sara và Tokuto – chàng trai cô gặp tình cờ và bị cuốn hút – Rie Qudan tái hiện rõ nét điều này.

Tokuto là nhân viên bán hàng cho một cửa hàng thời trang cao cấp. Lương không cao. Anh sống trong căn phòng chật chội, nơi bếp, ngủ và khách đều chung một không gian. Nhưng anh vẫn mua sản phẩm của công ty – như một cách để thuộc về nơi mình làm việc.

Makina Sara là kiến trúc sư độc lập, tài giỏi. Cô thoát khỏi định kiến truyền thống rằng phụ nữ phải ở nhà chăm chồng nuôi con. Nhưng để có được điều đó, cô liên tục đối mặt với thách thức và nỗi lo.

Điểm chung giữa họ? Cả hai đều không chia sẻ với người thân hay bạn bè.

Thay vào đó, họ chờ đợi những câu trả lời không cảm xúc từ Chat GPT. Và không chỉ hai người họ – còn hàng vạn người khác cũng đang mất kết nối với xã hội.

Để cho thấy sự khác biệt giữa máy móc và con người, tác giả trích dẫn nguyên văn những gì Chat GPT trả lời Makina Sara và Tokuto trong sách.

Giới phê bình nói gì?

Ban giám khảo giải Akutagawa lần thứ 170 nhận định tác phẩm của Rie Qudan "hoàn hảo, khó tìm ra lỗi". Họ gọi đây là "một tiểu thuyết vô cùng thú vị và mang tính giải trí cao, khơi gợi những cuộc tranh luận cần thiết".

Tờ New York Times cho rằng tác giả đã "phản ánh thế giới hiện tại một cách khéo léo, trong đó trí tuệ nhân tạo can thiệp vào cách ta nghĩ, quyết định, viết và cất tiếng".

Financial Times thì nhận xét Tháp đồng cảm Tokyo là một "câu chuyện ngụ ngôn kỳ ảo, chứa đựng những nhân vật phức tạp, liên tục tranh luận và đầy châm biếm".

Đôi nét về tác giả

Rie Qudan, 35 tuổi, sinh tại Saitama, Nhật Bản. Năm 2021, cô ra mắt văn đàn với tác phẩm Âm nhạc tồi, đoạt Giải Văn học Bungakukai lần thứ 126 dành cho tác giả mới. Cùng năm, tác phẩm Schoolgirl được đề cử Giải Akutagawa lần thứ 166 và Giải Mishima Yukio lần thứ 35. Tháng 3/2023, cô đoạt Giải Nghệ thuật tuyển chọn dành cho nghệ sĩ mới lần thứ 73.

Thông tin sách:

Tên tiếng Anh: Sympathy Tower Tokyo
Số trang: 175
Dịch giả: Xuân Sinh
Đơn vị phát hành: San Hô Books
Nhà xuất bản: NXB Văn học