"Phố Hàng Bột, Chuyện Tầm Phào Mà Nhớ" - Ký Ức Hà Nội Thời Bao Cấp

Có một Hà Nội thật khác trong ký ức của những người từng sống qua thời bao cấp. Đó là Hà Nội của những con lợn nuôi trên gác xép, những "phe" tem phiếu, và những đứa trẻ mê bóng đá đến mê mải.

Tất cả được tái hiện sống động trong cuốn sách Phố Hàng Bột, chuyện tầm phào mà nhớ của tác giả Hồ Công Thiết.

Một đời gắn bó với con phố

Sinh ra và lớn lên ở phố Hàng Bột, Hồ Công Thiết đã dành nhiều thời gian tìm hiểu lịch sử con phố. Ông chắt chiu những ký ức của mình và người thân, gom góp thành cuốn sách.

Tác phẩm gồm hơn 40 bài viết về cuộc sống mưu sinh trên phố, những thú vui ẩm thực, những trò chơi tuổi thơ. Tất cả khắc họa một Hà Nội thu nhỏ đầy sinh động và nhộn nhịp.

Muôn gánh mưu sinh thời bao cấp

Phần đầu sách – Muôn gánh mưu sinh – kể về nhiều nghề tồn tại lâu đời trên con phố: tẩm quất, cắt tóc, giặt là, làm giò chả, vẽ truyền thần.

Đời sống người dân khu phố không giàu vật chất, nhưng phong phú về tinh thần với đủ kỷ niệm vui buồn.

Bài Nuôi lợn thời bao cấp gợi nhớ một thời người dân nuôi lợn trong những căn gác nhỏ trên phố, sống chung với mùi phân lợn nồng nặc.

Tác giả viết: "Hồi bao cấp, con lợn là cả niềm hy vọng, sự an tâm cho kinh tế của mỗi gia đình. Người trong nhà bị ốm có khi còn bình tĩnh được, chứ con lợn bỏ ăn là cả gia đình lo sốt vó".

Chuyện nghề "phe" thời tem phiếu

Trong bài về nghề "phe", tác giả kể về những người chuyên đi phe vé, gom hàng. Họ chủ yếu "phe" các loại tem phiếu được cấp của cán bộ, công nhân viên.

Phe vé cò con tại các quầy mậu dịch còn kiêm cả việc xếp hàng thuê. Với những người không có vốn, họ nghe ngóng thông tin, rao hàng bằng miệng.

Hễ biết có người ở nước ngoài về, họ xin địa chỉ, tới gặp để tìm hiểu mặt hàng và giá bán. Sau đó, họ đến các cửa hàng, chào bán bằng miệng rồi chốt với người mua, ăn chênh lệch giá.

Tuổi thơ của đám trẻ phố Hàng Bột

Phần hai – Chuyện tầm phào của đám trẻ phố Hàng Bột – kể về kỷ niệm cùng bạn bè: tắm chung ở nhà tắm công cộng ngõ Quan Thổ, nhảy ké chuyến tàu điện, những buổi đánh khăng, đánh đáo, chọi cá ăn tiền.

Người dân và trẻ con phố Hàng Bột mê thể thao, đặc biệt là bóng đá. Ông Bảy – một danh thủ của đội Dệt Nam Định – sau về đá phong trào ở Câu lạc bộ Đống Đa, truyền cảm hứng cho nhiều thanh thiếu niên trong phố.

Nổi tiếng và thành danh sớm nhất trong lứa cầu thủ ở phố có ông Phan Đức Âu, từng thi đấu cho đội Hoàng Diệu, sau về đội Công an Hà Nội. Theo tác giả, cầu thủ hạng B xuất phát từ Hàng Bột "nhiều vô kể".

Ẩm thực phố Hàng Bột

Với những trang viết về ẩm thực, tác giả không đi phân tích cái ngon, cái đẹp. Ông chủ yếu kể lịch sử từng hàng quán và những con người tạo nên nó.

Phố Hàng Bột có nhiều đặc sản được ông ghi chép tỉ mỉ: món giò chả có nhiều lỗ rỗng, có lỗ còn ươn ướt nước thịt đọng của gia đình người tên Trung; món bánh mỳ lấy từ ngõ Văn Hương; những hàng bánh cuốn, phở, xôi, ốc...

"Hà Nội thu nhỏ trong lòng Hà Nội"

Ở phần cuối, tác giả dùng kiến thức địa lý, lịch sử, xã hội để lý giải về phố Hàng Bột. Nơi đây có đủ các di tích lịch sử lâu đời của kinh thành Thăng Long, có của ngon vật lạ đất kinh kỳ và những ngành nghề đặc trưng của đất Kẻ Chợ.

Đúng như tên gọi, Hàng Bột là "Hà Nội thu nhỏ trong lòng Hà Nội".

Nhận xét từ nhà văn Châu La Việt

Nhà văn Châu La Việt nhận xét: "Phố Hàng Bột, chuyện tầm phào mà nhớ đưa ta khám phá lược sử Hàng Bột, món ngon Hàng Bột, con người Hàng Bột với một thời bao cấp muôn nghề mưu sinh; trò chơi của con trẻ xưa ở phố Hàng Bột. Tức là, những gì đặc trưng nhất của Hàng Bột đều có trong tập sách, từ dư địa chí, phong tục tập quán, tầng tầng lớp lớp người với người, người với cảnh và người với việc".

Ông cũng nhấn mạnh: "Tác giả Hồ Công Thiết đã gắn bó suốt từ tuổi thơ với Hàng Bột, yêu con phố ấy đến mê man từng nóc nhà, từng ngõ hẻm để viết nên tập sách này. Anh hiểu về Hà Nội rất chi tiết, kỹ càng, và viết ra cũng chi tiết, kỹ càng, cuốn hút, ăm ắp những điều ai cũng yêu thích, cũng tò mò mà chưa mấy người viết".

Về tác giả Hồ Công Thiết

Hồ Công Thiết sinh năm 1952, mất ngày 22/1 năm nay, thọ 71 tuổi. Ông từng là cầu thủ bóng đá của đội Công an Hà Nội và Phó giám đốc Công ty Thương mại và Lữ hành Bắc Sơn (thuộc Bộ Công an).

Các tác phẩm đã xuất bản: Kim sơn - Điệp viên lãng tử, Tản mạn bóng đá Hà thành. Ông cũng tham gia in chung trong các cuốn Chuyện người Hà Nội (ba tập), Thăng Long văn Việt, Chuyện làng quê.

Cuốn Phố Hàng Bột, chuyện tầm phào mà nhớ do Nhà xuất bản Lao Động ấn hành, ra mắt đầu tháng 3 – hai tháng sau khi tác giả qua đời.