"Đất Rừng Phương Nam" - Bộ Sách Về Cái Hồn Của Nam Bộ

Bé An, ông già bắt rắn, Võ Tòng, dì Tư Béo - những cái tên quen thuộc ấy đã in sâu vào tâm trí nhiều thế hệ độc giả Việt Nam. Họ là những người Nam Bộ hồn hậu trong tác phẩm kinh điển Đất rừng phương Nam của nhà văn Đoàn Giỏi.

Khi điện ảnh gợi nhớ văn chương

Dự án điện ảnh Đất rừng phương Nam chuyển thể từ nguyên tác cùng tên đang gây chú ý với khán giả. Ê-kíp kỳ vọng sẽ chuyển tải được sự hào hùng lẫn hồn đất, hồn người Nam Bộ lên màn ảnh rộng.

Tác giả Đoàn Giỏi – người con của miền Tây

Đoàn Giỏi (1925-1989) sinh tại thị trấn Tân Hiệp, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang. Ông tham gia kháng chiến từ sớm và năm 1954 tập kết ra Bắc.

Chính quãng thời gian gắn bó với mảnh đất Nam Bộ, cùng nỗi hoài hương da diết, đã khiến Đoàn Giỏi viết nên tác phẩm.

Một cuốn sách cho mọi lứa tuổi

Đất rừng phương Nam hấp dẫn độc giả ở nhiều độ tuổi khác nhau.

Thiếu nhi tìm thấy từ trang viết sự quyến rũ của một môi trường sống độc đáo. Đó là nơi con người gắn bó mật thiết với đất rừng, sông rạch. Họ mưu sinh bằng những nghề đặc biệt: bắt rắn, lấy mật ong, săn cá sấu. Cuộc sống đầy ắp những chia ngọt sẻ bùi.

Độc giả trưởng thành lại tìm thấy sự đồng cảm với những phận người mong manh, bơ vơ, thất lạc trong chiến tranh. Như cậu bé An phiêu dạt sông nước, với tâm sự đau đáu: "Mình như chiếc lá rơi xuống dòng sông, nước trôi tới đâu mình đi tới đó".

Những câu chuyện chân thực về nhiều mảnh đời – có vui buồn, có hạnh phúc, bất hạnh – được đan cài trong bối cảnh lịch sử: Cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc.

Những nhân vật sống mãi trong lòng độc giả

Độc giả nhiều thế hệ sẽ nhớ mãi những nhân vật: cậu bé An, ông già bắt rắn, chú Võ Tòng, dì Tư Béo. Họ là những con người phóng khoáng, gan dạ, thật thà, tốt bụng – và sẵn sàng đứng lên chiến đấu bảo vệ mảnh đất quê hương.

"Chủ soái" của dòng văn học sinh thái

Trong văn đàn Việt, có thể xem Đoàn Giỏi là một trong những "chủ soái" của dòng văn học sinh thái, môi trường. Từ rất sớm, ngòi bút của ông đã dấn thân vào một chủ đề thời sự: văn học viết về môi trường để bảo vệ cuộc sống xanh, bảo vệ thiên nhiên.

Những lời khen từ giới văn chương

Nhà văn Anh Đức từng nhận xét: "Với một đời văn trên bốn mươi năm, nhà văn Đoàn Giỏi đã để lại cho đời những dòng đẹp đẽ, đậm sắc thái và đầy sinh thú về quê hương, đất nước, con người ở vùng đất Nam bộ thân yêu của Tổ quốc. Văn của nhà văn Đoàn Giỏi vừa mang chất trữ tình lại vừa mang tính chất lạ kỳ, sôi động".

Đó là mảnh đất của rừng tràm, rừng đước bạt ngàn, dòng sông mênh mông đầy tôm cá, chiếc xuồng bập bềnh chở những phận người.

Nhà thơ Chế Lan Viên cũng khẳng định: "Văn của Đoàn Giỏi luôn ngồn ngộn nguồn tư liệu và vốn sống tác giả chắt lọc. Là một nhà văn chịu khó tìm tòi nghiên cứu mọi chuyện một cách ngọn ngành, trang viết của ông thường rất góc cạnh, gồ ghề nhưng cũng đậm đặc chân tình như quê hương ông, miền đất hoang sơ và hào phóng miền Tây Nam bộ. Đoàn Giỏi là một trong những người đầu tiên truyền bá ngôn ngữ Nam bộ hiện đại qua những tác phẩm của mình".

Vị trí đặc biệt trong văn học Việt

Đến hôm nay, khi độc giả cả nước đã biết đến miền đất Nam Bộ qua các tác phẩm của nhiều nhà văn – từ thế hệ trước như Sơn Nam, Anh Động, Trần Kim Trắc, Trang Thế Hy, đến thế hệ trẻ hơn như Nguyễn Ngọc Tư, Võ Diệu Thanh – thì Đất rừng phương Nam vẫn giữ vững vị trí đặc biệt.

Đây là tác phẩm không chỉ dành cho thiếu nhi hay cho một giai đoạn, mà dành cho người đọc mọi thời.

Những con số biết nói

Theo tư liệu, Đất rừng phương Nam thuộc vào những truyện dài viết nhanh nhất trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Thời gian đặt hàng và nộp bản thảo chỉ vỏn vẹn bốn tháng.

Tác phẩm được Nhà xuất bản Kim Đồng in lần đầu vào tháng 12/1957 với 10 chương. Năm 1966, nhà văn Đoàn Giỏi viết bổ sung thành 20 chương để in lần thứ hai.

Người đặt hàng cho ông viết tác phẩm này là nhà văn Nguyễn Huy Tưởng. Có lẽ chính ông cũng không ngờ rằng, Đất rừng phương Nam đã trở thành một "tác phẩm vàng" của văn học Việt suốt gần 70 năm qua.

Năm 2016, một cuộc khảo sát về văn hóa đọc trên địa bàn TP HCM với 160 người trưởng thành (tuổi 22-55) cho thấy: tỷ lệ người đã đọc Đất rừng phương Nam và biết đến Đoàn Giỏi chiếm 55%.

Tính đến 2022, Nhà xuất bản Kim Đồng đã xuất bản Đất rừng phương Nam 21 lần. Ngoài ra, 20 lần sách được in ở những nhà xuất bản khác. Tác phẩm cũng được dịch ra tiếng Nga, Đức, Tây Ban Nha, Ba Lan, Trung Quốc.

Năm 1997, phim truyền hình Đất phương Nam 11 tập của đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn gây tiếng vang lớn trong lòng khán giả.

Năm 2001, nhà văn Đoàn Giỏi được truy tặng giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật với những tác phẩm đậm màu sắc Nam Bộ: Cá bống mú, Cây đước Cà Mau, Ngọn tầm vông, Bến nước mười hai, Rừng đêm xào xạc, Người thủy thủ già trên hòn đảo lưu đày, Đất rừng phương Nam, Những chuyện lạ về cá, Tê giác trong ngàn xanh.