"Cuốn Theo Chiều Gió" Hơn 80 Năm Vẫn Dậy Sóng Văn Đàn

Dù đã hơn 80 năm tuổi, Cuốn theo chiều gió vẫn là một trong những cuốn sách gây tranh cãi nhất - và cũng được yêu thích nhất của văn học Mỹ.

Mới đây, ngày 2/4, tờ Daily Mail đưa tin Nhà xuất bản Pan Macmillan sẽ dán nhãn cảnh báo "nội dung độc hại" trên ấn bản mới của cuốn sách (chưa rõ thời gian phát hành). Lý do là vì những yếu tố phân biệt chủng tộc trong tác phẩm.

Nhưng những tranh cãi này, dù kéo dài nhiều năm, vẫn không làm mờ đi giá trị của kiệt tác văn chương này.

Câu chuyện vượt thời gian

Tiểu thuyết xuất bản năm 1936, lấy bối cảnh cuộc nội chiến Mỹ (1861-1865). Cốt truyện xoay quanh Scarlett O'Hara – một cô gái miền Nam mạnh mẽ, phải tìm mọi cách để sống sót qua chiến tranh và vươn lên trong cuộc sống hậu chiến đầy khó khăn.

Thời điểm ra mắt, nước Mỹ đang chìm trong Đại suy thoái. Thế giới chuẩn bị bước vào Thế chiến thứ hai. Cuốn theo chiều gió như một luồng gió mới, đưa người đọc thoát khỏi thực tại u ám.

Cây viết Alyssa Rosenberg của Washington Post nhận định cuốn sách là tài liệu quý giá về một giai đoạn lịch sử thăng trầm của nước Mỹ. Nó phản ánh nỗi kinh hoàng của chiến tranh, nạn đói, bạo lực, giết chóc – và qua đó làm nổi bật phẩm giá con người khi vươn lên từ nghịch cảnh.

Sức hút từ nhân vật chính

Theo The Guardian, sức hút của Cuốn theo chiều gió nằm ở cách xây dựng nữ chính Scarlett. Cô là nhân vật thực dụng, lạc quan bậc nhất lịch sử văn chương.

Khác với các tiểu thư quý tộc miền Nam yếu đuối, dịu dàng, Scarlett mạnh mẽ và vượt ra ngoài khuôn phép. Ở tuổi 16, nàng dám bày tỏ tình yêu với Ashley và rủ chàng đi trốn – dù bị từ chối.

Điều đặc biệt là Scarlett luôn duy trì niềm hy vọng, ngay cả khi xã hội sụp đổ xung quanh. Sau khi quân miền Nam thất bại, các gia đình quý tộc trắng tay, Scarlett chỉ cho phép mình ủ rũ một đêm rồi tiếp tục bước về phía trước.

Những câu thoại nổi tiếng của nàng vẫn còn vang vọng đến hôm nay: "Có Chúa chứng giám, con sẽ không bao giờ bị đói nữa" và "Sau tất cả, ngày mai là một ngày mới".

Rhett Butler – nam chính của tác phẩm – cũng là một nhân vật đáng nhớ với vẻ ngoài rắn rỏi, duyên dáng, điệu cười mỉa mai và hàng ria mép tỉa gọn. Ông là đại diện cho tính cách Mỹ, thu hút bởi sự thông minh, từng trải và cuộc tình sóng gió với Scarlett.

Những tranh cãi về phân biệt chủng tộc

Tuy nhiên, cuốn sách ngày nay đối diện với nhiều chỉ trích về vấn đề nhân quyền. Năm 2020, John Ridley – tác giả kịch bản 12 Years a Slave – từng nhận xét: "Tác phẩm phớt lờ sự khủng khiếp của nạn phân biệt chủng tộc, duy trì những định kiến đau đớn về người da màu và lãng mạn hóa chế độ của Liên minh miền Nam".

Cả tiểu thuyết và phim chuyển thể đều dùng từ "nigger" ("mọi đen") – một từ mang tính xúc phạm với người da đen. HBO từng phải gỡ phim Cuốn theo chiều gió khỏi nền tảng trực tuyến vì những chỉ trích này. Sau đó, hãng cho chiếu lại nhưng chèn thêm bốn phút giải thích về việc tác phẩm "phủ nhận nỗi kinh hoàng của chế độ nô lệ".

Nhưng không hoàn toàn tiêu cực

Dù vậy, một số ý kiến cho rằng cách các nhân vật nhìn nhận về chế độ nô lệ và đối xử với người da đen không hoàn toàn tiêu cực.

Bà Ellen – mẹ của Scarlett – dạy các con gái tôn trọng người nô lệ. Khi Scarlett lần đầu đánh nô lệ Prissy, bà thất vọng về hành vi của con. Hay Mammy – vú nuôi của Scarlett – được miêu tả là người phụ nữ hiểu biết, đáng kính. Xuyên suốt truyện, Rhett Butler luôn dung túng Scarlett nổi loạn, chống lại những định kiến về giai cấp.

Một di sản đồ sộ

Cuốn theo chiều gió đã giúp Margaret Mitchell đoạt giải Pulitzer năm 1937. Nhà xuất bản Penguin Vintage Classics miêu tả đây là "tác phẩm được nhiều người yêu thích và coi là tiểu thuyết hay nhất của nước Mỹ".

Đến năm 2010, sách đã bán được 30 triệu bản trên toàn thế giới. Riêng ở Trung Quốc, tiểu thuyết có hơn 20 bản dịch khác nhau.

Sau khi Joseph – cháu trai của Margaret Mitchell – qua đời năm 2011, bản quyền sách được tặng cho Tổng giáo phận Atlanta, giúp tổ chức này có hàng triệu USD. Ngày nay, sách vẫn bán được khoảng 300.000 bản mỗi năm.

Tác phẩm truyền cảm hứng cho nhiều phần tiếp theo: Scarlett (1991, Alexandra Ripley), Rhett Butler's People (2007, Donald McCaig) hay Margaret Mitchell's Gone With the Wind: A Bestseller's Odyssey from Atlanta to Hollywood (2011, Ellen F. Brown và John Wiley Jr).

Năm 1939, tiểu thuyết được chuyển thể thành phim điện ảnh, giành 8 trên 13 đề cử Oscar, bao gồm hạng mục Phim hay nhất.

Vẫn mang tính thời sự

Nhà văn Kevin Wilson cho rằng Cuốn theo chiều gió chưa bao giờ lỗi thời. Ông nhận xét những vụ cháy rừng ở California giống với vụ cháy Atlanta năm 1864 trong sách. Cuộc khủng hoảng kinh tế 2008 cũng mang dáng dấp của thời kỳ hậu Nội chiến.

Nhà báo Linda Wertheimer nhận xét trên NPR: "Cuốn theo chiều gió chưa bao giờ lỗi mốt. Khán giả vẫn mua sách, xem phim và nhớ những câu thoại hay của những diễn viên đã khuất từ hơn 70 năm trước".