Vì sao kiêng quét nhà, đổ rác ngày đầu năm mới?

Mỗi dịp Tết đến, ông bà ta thường nhắc: "kiêng quét nhà, đổ rác ngày đầu năm". Bởi người xưa tin rằng làm vậy sẽ vô tình "quét đi" cả của cải, may mắn của gia đình.

"Thà để nhà mất vệ sinh, còn hơn quét hết lộc ra"
Trong cuốn Hội hè lễ Tết của người Việt, tác giả Nguyễn Văn Huyên từng viết:

"Ở khắp nước, từ nông thôn đến thành thị, mọi người đều có vẻ bảnh bao. Mọi người chọn giờ xuất hành và hướng phải đi đầu tiên để có thể gặp các thần tài, thần lộc trên đường. Mọi người tránh nói những lời gở, vì sợ trong năm sẽ chịu ảnh hưởng tai hại. Mọi người còn kiêng quét nhà lúc đầu năm, vì sợ tài lộc cùng với rác rưởi rời khỏi nhà".

Còn nhà văn Sơn Nam, trong cuốn Nam Bộ xưa và nay (NXB TPHCM), cũng kể:

"Không ai dám quét nhà trong những ngày này, dù thềm đầy xác pháo, hột dưa, vỏ bánh… Thà để căn nhà mất vệ sinh, còn hơn là quét hết lộc ra. Đầu năm, và chỉ độc nhất dịp này, rác có giá trị như… vàng là vậy".

Câu chuyện về Tài thần trốn trong đống rác
Theo quan niệm dân gian, việc kiêng quét nhà và đổ rác ngày Tết còn bắt nguồn từ một câu chuyện được ghi lại trong cuốn Sưu thần ký.

Chuyện kể rằng, xưa kia có một người lái buôn tên Âu Minh. Trong một lần đi qua hồ Thanh Thảo, ông tình cờ gặp được Thuỷ thần và được ban cho một người làm tên là Như Nguyệt.

Từ ngày Như Nguyệt về, công việc làm ăn của Âu Minh phất lên "như diều gặp gió". Làm đâu thắng đó, tiền bạc cứ thế đổ về.

Nhưng rồi một dịp Tết, Như Nguyệt lỡ làm sai việc và bị Âu Minh đánh. Quá sợ hãi, Như Nguyệt chui vào đống rác góc nhà và biến mất, không ai tìm thấy nữa.

Kể từ đó, công việc làm ăn của Âu Minh liên tục đổ bể, thua lỗ và trở nên nghèo khó.

Người đời sau tin rằng Như Nguyệt chính là Tài thần trong nhà, thường trốn trong đống rác góc nhà. Và từ đó, tục thờ cúng và kiêng quét nhà, đổ rác trong 3 ngày Tết ra đời.

Kiêng để tránh kinh động "tiểu thần tài"
Nhà nghiên cứu văn hóa, chuyên gia phong thủy Phạm Đình Hải (Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam) giải thích thêm:

Theo quan niệm dân gian, người ta thường kiêng quét nhà, đổ rác từ sau giao thừa cho đến khi cúng hóa vàng xong.

Tập quán này bắt nguồn từ tục thờ gia thần, trong đó có các vị thổ thần nhỏ bé – thường được gọi là "tiểu thần tài". Các vị này tính tình nhút nhát, thích yên tĩnh và thường ở bốn góc nhà cũng như chính giữa nhà (ngũ phương long mạch tiếp dẫn tài thần).

Vì vậy, người xưa kiêng quét nhà, đổ rác để tránh kinh động, làm tổn hại đến các vị tiểu thần này.

Vị chuyên gia cũng cho biết, sau khi cúng hóa vàng, các vị thần và gia tiên ai về chốn nấy. Lúc đó, gia chủ mới bắt đầu quét nhà và đổ rác.

Ngày nay còn kiêng không?
Tục kiêng quét nhà, đổ rác ngày đầu năm giờ đây cũng tùy vào quan niệm và tín ngưỡng của mỗi gia đình.

Nhiều nhà chỉ kiêng đúng mùng 1. Có gia đình vẫn quét nhà nhưng gom rác vào một góc, chờ qua một hoặc vài ngày Tết mới đem đổ.

Dù thực hiện theo cách nào, thì đây cũng là một nét văn hóa đẹp - nhắc chúng ta sống chậm lại những ngày đầu năm, và giữ gìn những điều tốt lành cho cả năm.