Thụy Khuê

MỘT ĐỜI DẤN THÂN CHO PHÊ BÌNH VÀ NGHIÊN CỨU

Nếu bạn quan tâm đến phê bình văn học, lịch sử hay những công trình nghiên cứu đồ sộ về văn hóa Việt Nam, hẳn bạn sẽ không thể bỏ qua cái tên Thụy Khuê. Bà là một nhà phê bình văn học, nhà nghiên cứu, nhà báo và tác giả của nhiều công trình giá trị, được đánh giá là một trong những cây bút phê bình hàng đầu ở hải ngoại .

Hành trình từ cô gái Nam Định đến "người kể chuyện" văn nghệ trên đất Pháp

Thụy Khuê tên thật là Vũ Thị Tuệ, sinh ngày 25/9/1944 tại làng Doanh Châu, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định . Năm 1954, bà theo gia đình di cư vào Nam, học trung học tại các trường Văn Lang, Tao Đàn và đặc biệt là trường nữ sinh Gia Long nổi tiếng ở Sài Gòn .

Tháng 9/1962, bà sang Pháp du học, theo học dự bị để thi vào các trường lớn (Grandes Ecoles) . Năm 1964, bà lập gia đình với ông Lê Tất Luyện và có ba người con . Cuộc sống ở Pháp với những bộn bề gia đình khiến bà xa rời sách vở một thời gian dài .

Bước ngoặt đến vào tháng 8/1984, khi bà trở về Việt Nam lần đầu tiên sau 30 năm xa cách. Chuyến đi đã để lại dấu ấn sâu đậm, đánh thức trong bà khát vọng viết lách . Bài viết đầu tiên của bà, "Đường Về Hà Nội", đăng trên báo Tự Do (Bỉ) tháng 4/1985, kể lại hành trình trở về quê hương đầy xúc động .

Người phụ trách chương trình Văn học Nghệ thuật của RFI

Từ tháng 12/1990 đến tháng 3/2009, Thụy Khuê phụ trách chương trình Văn học Nghệ thuật của đài Phát thanh Quốc tế Pháp (RFI) . Đây là giai đoạn bà được đông đảo thính giả yêu mến, trở thành một giọng nói quen thuộc, cầu nối đưa văn học nghệ thuật Việt Nam đến với cộng đồng người Việt ở khắp nơi trên thế giới.

Những công trình nghiên cứu đồ sộ và tâm huyết

Ở tuổi 42, Thụy Khuê bắt đầu lại việc học một cách nghiêm túc. Bà tự nhận mình là người "vô học" khi so sánh với những người làm nghề bài bản ở Pháp, và quyết tâm tự học để lấp đầy khoảng trống kiến thức . Mỗi trang sách bà đọc đều phải tra từ điển nhiều lần, tìm hiểu tận gốc rễ của vấn đề.

Những tác phẩm tiêu biểu của bà có thể kể đến:

Cấu trúc thơ (1995): Cuốn sách nền móng về ngôn ngữ thơ, áp dụng vào phân tích thi ca Việt Nam .
Bộ Sóng Từ Trường (I, II, III): Tuyển tập các bài phê bình, tiểu luận sâu sắc .
Nói chuyện với Hoàng Xuân Hãn và Tạ Trọng Hiệp (2002): Ghi lại những cuộc đối thoại quý giá với hai học giả lớn .
Nhân Văn Giai phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc (2012): Công trình đồ sộ 976 trang về phong trào Nhân Văn Giai Phẩm .
Tự Lực văn đoàn – Văn học và cách mạng: Một nghiên cứu quan trọng về tổ chức văn học này .
Lê Bá Đảng — Cuộc đời và sự nghiệp (2024): Bà cũng là người gắn bó và hiến tặng hơn 200 tác phẩm của danh họa Lê Bá Đảng cho Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM .

Bà còn dịch một số tác phẩm của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp sang tiếng Pháp, góp phần giới thiệu văn học Việt Nam ra thế giới .

Triết lý làm việc của một nhà phê bình chân chính

Thụy Khuê không chỉ là một nhà phê bình uyên bác, bà còn là người có tinh thần làm việc nghiêm túc và đạo đức nghề nghiệp cao. Bà quan niệm: "Người phê bình phải đi tới tận cùng lập luận của mình, buộc người nghiên cứu phải điều tra đến nguồn cội... không ba hoa, không gian dối, không loè bịp, không viết những điều mình không hiểu, không viết những điều mình không biết" .

Bà cũng là người có tấm lòng rộng mở, gắn bó với các danh họa Việt Nam tại Pháp như Lê Thị Lựu, Vũ Cao Đàm, Lê Phổ và đặc biệt là Lê Bá Đảng .

Thụy Khuê là một tấm gương về tinh thần tự học và sự cống hiến không mệt mỏi cho văn hóa nước nhà. Hành trình của bà từ một cô gái xa quê trở thành nhà phê bình uy tín là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ trẻ yêu thích nghiên cứu và viết lách.